Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać drogowe obiekty inżynierskie i ich usytuowanie.Dz.U.2000.63.735 Dział VI, VII, VIII, VIIIa, IX.

SPIS ZAWARTOŚCI ROZPORZĄDZENIA

DZIAŁ VI WYPOSAŻENIE OBIEKTÓW INŻYNIERSKICH

Rozdział 1 Wymagania ogólne

Rozdział 2 Łożyska

Rozdział 3 Zabezpieczenie przerw dylatacyjnych

Rozdział 4 Izolacje wodoszczelne pomostów obiektów mostowych

Rozdział 5 Nawierzchnia obiektu mostowego

Rozdział 6 Krawężniki

Rozdział 7 Torowisko tramwajowe

Rozdział 8 Urządzenia odprowadzenia wód opadowych z obiektów mostowych

Rozdział 9 Balustrady

Rozdział 10 Bariery ochronne

Rozdział 11 Urządzenia zabezpieczające przed porażeniem prądem sieci trakcyjnych

Rozdział 12 Ochrona przed hałasem

Rozdział 13 Osłony przeciwolśnieniowe

Rozdział 14 Instalacja oświetleniowa

Rozdział 15 Wentylacja

Rozdział 16 Znaki pomiarowe

Rozdział 17 Urządzenia zapewniające dostęp do obiektów inżynierskich w celach utrzymaniowych

Rozdział 18 Kanały technologiczne na obiektach inżynierskich

DZIAŁ VII URZĄDZENIA OBCE NA OBIEKTACH INŻYNIERSKICH

Rozdział 1 Wymagania ogólne

Rozdział 2 Rurociągi i przewody gazowe

Rozdział 3 Przewody kanalizacyjne

Rozdział 4 Przewody wodociągowe

Rozdział 5 Rurociągi i przewody cieplne

Rozdział 6 Linie elektroenergetyczne i telekomunikacyjne oraz instalacje elektroenergetyczne i telekomunikacyjne

DZIAŁ VIII BEZPIECZEŃSTWO POŻAROWE

Dział VIIIa SYSTEMY I URZĄDZENIA BEZPIECZEŃSTWA W TUNELACH

DZIAŁ IX PRZEPISY PRZEJŚCIOWE I KOŃCOWE

ZAŁĄCZNIKI

 

DZIAŁ  VI
WYPOSAŻENIE OBIEKTÓW INŻYNIERSKICH

Rozdział  1
Wymagania ogólne

§  180.

W zależności od potrzeb, przeznaczenia i usytuowania obiekt inżynierski powinien być wyposażony w szczególności w:

1)  łożyska,

2)  zabezpieczenia przerw dylatacyjnych,

3)  izolację wodoszczelną, w szczególności pomostów obiektów mostowych i powierzchni konstrukcji oporowych stykających się z gruntem,

4)  nawierzchnię jezdni i chodników,

5)  krawężniki oddzielające jezdnię od chodników lub torowiska bądź ograniczające jezdnie w obiektach bez chodników,

6)  tory tramwajowe i słupy sieci trakcyjnej,

7)  urządzenia odprowadzenia wód opadowych,

8)  balustrady zabezpieczające pieszych i obsługę przed upadkiem z wysokości,

9)  bariery przeciwdziałające wyjechaniu pojazdu poza jezdnię lub obiekt bądź zabezpieczające pojazdy przed najechaniem na obiekt lub przeszkody stałe znajdujące się w pobliżu jezdni,

10)  osłony zabezpieczające przed porażeniem prądem sieci trakcyjnych,

11)  urządzenia ochrony przed hałasem,

12)  osłony przeciwolśnieniowe,

13)  instalacje oświetleniowe,

14)  urządzenia wentylacyjne,

15)  urządzenia zabezpieczające dostęp do obiektu w celach utrzymaniowych,

16)  urządzenia mechaniczne dla ruchomych elementów konstrukcji,

17)  płyty przejściowe w strefie połączenia obiektu z nasypem drogowym,

18)  elementy zabezpieczające podpory mostów przed działaniem kry, spławu i żeglugi oraz podpory wiaduktu przed najechaniem pojazdów i skutkami wykolejenia pojazdów szynowych,

19)  tablice określające szlak żeglugowy zgodnie z odnośnymi przepisami,

20)  sprzęt i środki gaśnicze,

21)  specjalnie uformowane nisze podporowe na urządzenia umożliwiające podnoszenie ustroju nośnego,

22)  zabezpieczenia przed dostępem:

a)  ptactwa, nietoperzy,

b)  osób postronnych do pomieszczeń technicznych, urządzeń technicznych oraz przestrzeni zamkniętych,

23)  znaki pomiarowe.

§  181.

Na obiektach inżynierskich nie powinny być:

1)  zainstalowane reklamy i dekoracje, nie stanowiące elementu plastycznego obiektu lub wyposażenia,

2)  umieszczone na chodnikach maszty latarń i słupów podtrzymujących sieć trakcyjną - z wyjątkiem linii balustrady i poza balustradą.

§  182.

Nawierzchnie jezdni, chodników, schodów, pochylni oraz urządzeń, umożliwiających dostęp do elementów obiektu mostowego, powinny być wykonane z materiałów o właściwościach przeciwpoślizgowych.

§  183.

Jeżeli przekrój poprzeczny na obiekcie mostowym nie stanowi kontynuacji elementów przekroju poprzecznego drogi, to elementy wyposażenia obiektu powinny być zabezpieczone za pomocą krawężników lub barier przed najechaniem przez pojazdy poruszające się po drodze.

§  184.

1. Dopuszcza się wykonanie pomostów ażurowych w przęsłach mostów ruchomych i składanych, w celu zmniejszenia ciężaru pomostu i zmniejszenia oddziaływania parcia wiatru.

2. Pomosty, o których mowa w ust. 1, jeśli przewidywany jest na nich ruch pieszych lub przepęd zwierząt hodowlanych, powinny spełniać wymagania określone w § 307 ust. 4.

§  185.

1. Pomieszczenia techniczne powinny być umieszczone:

1)  w specjalnych komorach przewidzianych poza obiektem inżynierskim - dla urządzeń obcych,

2)  w przyczółkach, jeśli konstrukcja i rozmiary przyczółka pozwolą na to - w szczególności na potrzeby obiektu.

2. Dopuszcza się wykorzystanie przestrzeni pod spocznikami i biegami schodów oraz pochylni w celu budowy pomieszczeń technicznych, jeśli nie stanowi to zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu pojazdów i ruchu pieszych.

§  186.

Pomieszczenia techniczne i gospodarcze powinny spełniać wymagania określone w warunkach technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Rozdział  2
Łożyska

§  187.

1. Ustrój nośny lub poszczególne elementy konstrukcyjne obiektów mostowych powinny mieć zapewnione przekazanie sił w miejscach podparcia, zgodnie z przyjętym schematem statycznym konstrukcji.

2. Przekazywanie sił, o którym mowa w ust. 1, powinno nastąpić w szczególności poprzez bezpośrednie oparcie jednego elementu na drugim lub za pomocą elementów przekładkowych w postaci łożysk bądź przegubów konstrukcyjnych kształtowanych w konstrukcjach betonowych lub żelbetowych, spełniających wymagania Polskich Norm.

3. Dopuszcza się bezpośrednie oparcie belek na podporach w przypadku:

1)  belek drewnianych leżajowych pojedynczych i złożonych, opartych na drewnianych oczepach bądź za pomocą siodełek lub siodełek z zastrzałami,

2)  belek lub płyt żelbetowych o rozpiętości nie większej niż 10 m - jeśli długość podparcia spełnia wymagania Polskiej Normy, a elementy podpierające są zabezpieczone przed skutkami nadmiernej koncentracji sił na krawędzi elementu podpierającego, z zastrzeżeniem ust. 4,

3)  walcowanych dźwigarów stalowych o rozpiętości nie większej niż 18 m - jeśli oparte są na oczepach drewnianych w mostach objazdowych o niewielkim natężeniu ruchu i obciążeniu nie przekraczającym najmniejszego ciężaru pojazdu dopuszczonego do ruchu na drogach publicznych.

4. Wymagania określone w ust. 3 pkt 2 nie odnoszą się do belek prefabrykowanych o rozpiętościach większych niż 10 m - jeśli połączone są poprzez obetonowanie i powiązanie odpowiednim zbrojeniem w szczególności z poprzecznicami podporowymi, oczepami podpór lub elementami konstrukcji.

§  188.

1. Elementy przekładkowe, o których mowa w § 187 ust. 2, w zależności od rozwiązań konstrukcyjnych przęseł i ich sztywności poprzecznej bądź sztywności elementów w przekroju poprzecznym, powinny zapewnić podparcie:

1)  punktowo-przechylne,

2)  liniowo-przechylne.

2. Elementy przekładkowe powinny:

1)  gwarantować:

a)  stateczność obiektu,

b)  stabilne warunki podparcia,

c)  przenoszenie sił pionowych oraz poziomych - w przypadku ograniczenia swobody przesuwu w określonym kierunku,

d)  poziome przesunięcia punktów podparcia przęseł w zależności od przyjętego kierunku swobody przesuwu, wywołane zmianami temperatury, skurczu i pełzania betonu oraz sprężeniem i obciążeniami,

e)  obroty przekrojów podporowych,

f)  możliwość korygowania poziomu podparcia w przypadkach przewidywanych osiadań podłoża lub występowania wpływów eksploatacji górniczej,

2)  być odporne w zależności od rodzaju zastosowanego materiału na:

a)  wpływy atmosferyczne, a w szczególności niskie i wysokie temperatury, ozon, promieniowanie ultrafioletowe,

b)  środki chemiczne używane do walki z gołoledzią oraz smary i benzyny,

c)  przyspieszone starzenie materiałów,

3)  być zabezpieczone przed:

a)  korozją - w szczególności poprzez zapewnienie odpływu wód opadowych z ław podłożyskowych i umieszczenie powyżej najwyższych poziomów wód w przypadku mostów,

b)  zmianą położenia elementu lub poszczególnych jego części składowych,

c)  zanieczyszczeniem powierzchni ślizgowych i tocznych,

4)  mieć zapewniony dostęp w celu przeglądów, konserwacji i wymiany.

3. W przęsłach wolnopodpartych o rozpiętości

1)  nie większej niż 6 m,

2)  nie większej niż 10 m - pod warunkiem ograniczenia w osi podparcia w kierunku podłużnym długości styku do 60 mm,

3)  nie większej niż 15 m - w tymczasowych obiektach mostowych z belek walcowanych opieranych na drewnianych oczepach, po spełnieniu wymagań pkt 2 odnośnie do długości styku,
dopuszcza się stosowanie płaskich łożysk stalowych jako elementów przekładkowych.

§  189.

1. Podparcie punktowo-przechylne powinno być zastosowane w szczególności w obiektach:

1)  zakrzywionych lub ukośnych w planie,

2)  prostokątnych o dużym rozstawie łożysk lub małej sztywności ustrojów nośnych na zginanie w kierunku poprzecznym,

3)  o trudnych do określenia kierunkach przemieszczeń i obrotów ustrojów nośnych,

4)  o zróżnicowanych lub niepewnych warunkach posadowienia podpór.

2. Podparcie liniowo-przechylne dopuszcza się w szczególności w obiektach mostowych:

1)  płytowych o prostokątnym zarysie w planie bądź lekko zakrzywionych,

2)  belkowych o dużej sztywności na zginanie w kierunku poprzecznym bądź niewielkim odstępie łożysk w kierunku poprzecznym,

3)  wspartych na podporach podatnych na zginanie w kierunku poprzecznym,

4)  skośnych płytowych szerokich, określonych w § 190 ust. 3 pkt 2.

§  190.

1. Podparcia, o których mowa w § 189, powinny umożliwić swobodę poziomych przemieszczeń w dowolnych lub określonych kierunkach bądź całkowicie je ograniczyć, w zależności od funkcji i rozmieszczenia w stosunku do głównej osi przemieszczeń obiektu.

2. Główne osie przemieszczeń, o których mowa w ust. 1, zależne od kształtu i wymiarów obiektu oraz rodzaju podpór, powinny przechodzić wzdłuż długości obiektu w szczególności:

1)  przez środek szerokich przęseł prostokątnych, skośnych lub trapezowych,

2)  pod jedną z krawędzi wąskiego obiektu lub skrajnym dźwigarem przęseł dwudźwigarowych,

3)  po cięciwie łączącej wewnętrzne skrajne punkty podparcia obiektów zakrzywionych w planie,

4)  przez rozwarte naroża skośnych płyt wąskich bądź o dużym skosie lub przez jedno z rozwartych naroży prostopadle do osi podparcia - w przypadku skośnych płyt szerokich.

3. Przez wymienione w ust. 2 skośne przęsło płytowe:

1)  wąskie bądź o dużym skosie - rozumie się płytę, w której prosta prostopadła do osi podparcia wystawiona w rozwartym narożu nie przecina przeciwległej osi podparcia lub przecina ją w odległości nie większej niż 3 m od rozwartego naroża,

2)  szerokie - rozumie się płytę, w której prosta prostopadła do osi podparcia, określona w pkt 1, przecina przeciwległą oś podparcia w odległości większej niż 3 m od rozwartego naroża.

4. Na głównych osiach przemieszczeń powinny być przewidziane, dostosowane do ich kierunków, łożyska stałe oraz łożyska jednokierunkowo-przesuwne, o liczebności zależnej od podatności podpór na siły poziome i liczby przęseł, z tym że miejsce umieszczenia łożysk stałych uwarunkowane jest możliwością zabezpieczenia przerw dylatacyjnych na końcach obiektu.

5. Łożyska przewidziane poza główną osią przemieszczeń powinny zapewnić:

1)  identyczne warunki podparcia oraz swobodę przesuwów we wszystkich kierunkach, z wyjątkiem osi podparcia przechodzących przez łożyska stałe przęseł prostokątnych, skośnych i trapezowych, na których powinien być zapewniony tylko przesuw w kierunku zgodnym z kierunkiem osi podparcia, z zastrzeżeniem ust. 6 i 7,

2)  w miarę możliwości obroty we wszystkich kierunkach, zależnie od zastosowanego podparcia.

6. Dopuszcza się przenoszenie sił poziomych działających w poprzek obiektu przez łożyska znajdujące się w sąsiedztwie głównej osi przemieszczeń - w przypadku dużej koncentracji poziomych sił na łożyskach przewidzianych na głównej osi przemieszczeń.

7. W obiektach ze sprężeniem poprzecznym łożyska znajdujące się poza główną osią przemieszczeń powinny zapewnić swobodę przemieszczeń w kierunkach zgodnych z kierunkiem sił sprężających.

8. Dopuszcza się:

1)  wykorzystanie podatności podpór na siły poziome - do przenoszenia poziomych przemieszczeń punktów podparcia,

2)  wykorzystanie luzów w elementach ograniczających przesunięcia łożysk w kierunku poprzecznym - do przenoszenia wydłużeń przęseł prostokątnych w tym kierunku, pod warunkiem że odległość między skrajnymi łożyskami na osi podparcia jest mniejsza niż 10 m i nie dotyczy to przęseł ze sprężeniem w kierunku poprzecznym,

3)  stałe podparcie liniowo-przechylne dla szerokich skośnych przęseł płytowych - pod warunkiem że jego długość jest mniejsza niż 10 m, a przeciwległe mu podparcie liniowe zapewnia podłużne i poprzeczne przesunięcia płyty.

§  191.

1. Łożyska stalowe styczne:

1)  mogą być zastosowane do podparcia przęseł o długościach nie większych niż 12 m, a wyjątkowo nie większych niż 18 m, pod warunkiem zapewnienia współczynnika tarcia nie większego niż 0,1 między płytami łożyska, z zastrzeżeniem ust. 2,

2)  powinny mieć co najmniej jedną z płyt o cylindrycznej powierzchni styku,

3)  w miarę potrzeby mogą być wyposażone w elementy ograniczające przesuwy w określonych kierunkach i przenoszące siły poziome z przęsła na podpory.

2. Niedopuszczalne jest zastosowanie łożysk, o których mowa w ust. 1 pkt 1, do podparcia przęseł zawieszonych w ciągłych konstrukcjach przegubowych.

§  192.

1. Łożyska stalowe wałkowe powinny mieć jeden wałek o średnicy nie mniejszej niż 120 mm i współczynnik tarcia potoczystego nie większy niż 0,03.

2. Wałki, o których mowa w ust. 1, powinny:

1)  mieć w obszarze przekazywania nacisku:

a)  gładką walcową powierzchnię bez rowków lub innych osłabień przekroju,

b)  długość nie mniejszą niż średnica wałka,

2)  być zaopatrzone w urządzenia zapewniające właściwy kierunek toczenia się, z tym że rowki dla prowadnic lub lin prowadzących powinny być przewidziane poza obszarem przekazywania nacisków, z zastrzeżeniem ust. 3.

3. Dopuszcza się zastosowanie wałków z rowkami dla prowadnic w obszarze przekazywania nacisków w łożyskach o obciążeniach nie większych niż 1000 kN, pod warunkiem że poszczególne odcinki wałka spełniają wymagania określone w ust. 2 pkt 1 lit. b).

§  193.

1. Betonowe lub żelbetowe przeguby powinny być wykonane z betonu klasy nie mniejszej niż B30.

2. Beton przegubów betonowych powinien:

1)  być poddany stałym naprężeniom dociskającym, wynoszącym nie mniej niż 25% i nie więcej niż 150% wytrzymałości gwarantowanej betonu przy uwzględnieniu pracy przegubu w dwu wzajemnie prostopadłych kierunkach,

2)  przenosić siły poprzeczne nie większe niż 25% sił pionowych, występujących jednocześnie z siłami poziomymi (wypadkową sił z obu kierunków).

3. Beton przegubów żelbetowych, przy uwzględnieniu pracy w dwu wzajemnie prostopadłych kierunkach:

1)  powinien brać udział w przenoszeniu naprężeń normalnych łącznie ze zbrojeniem przegubu,

2)  nie powinien mieć naprężeń, analizowanych według metody naprężeń liniowych w I fazie i określonych w Polskiej Normie:

a)  rozciągających - większych niż obliczeniowe, zapewniające 95% pewności niepojawienia się zarysowania,

b)  ściskających - większych od wytrzymałości obliczeniowej na ściskanie,

c)  ścinających - większych od wytrzymałości obliczeniowej na ścinanie, przy jednoczesnym wymaganiu, aby wypadkowa sił poziomych nie była większa niż 25% najmniejszej pionowej siły ściskającej, występującej w przegubie łącznie z wypadkową sił poziomych.

§  194.

1. Łożyska elastomerowe powinny:

1)  być wzmocnione stalowymi wkładkami, z zachowaniem wymagań Polskiej Normy,

2)  zapewniać poziome przemieszczenia i obroty elementów podpieranych, przy dopuszczalnym kącie odkształcenia postaciowego tg φ = 0,7 dobranych grubości warstw elastomeru, z zastrzeżeniem § 196 ust. 2,

3)  mieć powierzchnię gwarantującą przy obciążeniu osiowym naprężenia dociskowe:

a)  dla powierzchni łożysk nie większych niż 1200 cm2 - nie mniejsze niż 3 MPa,

b)  dla powierzchni łożysk większych niż 1200 cm2 - nie mniejsze niż 5 MPa.

2. Przy naciskach mniejszych, niż określono w ust. 1 pkt 3, łożyska powinny być wyposażone w elementy kotwiące, przy czym pod łożyskami nie dopuszcza się naprężeń rozciągających od obciążeń przekazanych przez łożysko na podporę.

§  195.

1. Łożyska, o których mowa w § 194, powinny być umieszczone:

1)  krótszym wymiarem w miarę możliwości równolegle do płaszczyzny największych obrotów przekrojów podporowych,

2)  w jednym rzędzie na podporze, poprzecznie do głównej osi przemieszczeń, z możliwością skupienia kilku obok siebie, pod warunkiem że wykazują identyczne właściwości, z zastrzeżeniem ust. 2,

3)  w płaszczyźnie poziomej, z zastosowaniem ewentualnych podlewek lub podkładek wyrównawczych, - w przypadku podparcia pochyłych płaszczyzn, przy czym części odkształcalne łożysk nie mogą być obetonowane.

2. Dopuszcza się umieszczenie na jednej podporze dwóch łożysk usytuowanych w jednej linii wzdłuż długości obiektu, jeśli odległość między nimi jest nie mniejsza niż 2 m.

§  196.

1. Dopuszcza się ustawienie przęseł obiektów wyłącznie na łożyskach elastomerowych, bez zastosowania łożysk stałych.

2. W przypadku gdy odkształcalność łożysk nie spełnia wymagań, o których mowa w § 194 ust. 1 pkt 2, łożyska powinny być zaopatrzone w urządzenia ślizgowe, zapewniające przemieszczenia w określonych kierunkach, regulowanych odpowiednimi prowadnicami.

§  197.

1. Łożyska czaszowe i garnkowe, z zastrzeżeniem ust. 2, powinny:

1)  być zastosowane do przenoszenia nacisków nie mniejszych niż 2000 kN,

2)  przekazywać obciążenia pionowe całą powierzchnią, z jednoczesnym zagwarantowaniem wielokierunkowych obrotów konstrukcji w punktach podparcia,

3)  być wyposażone w oddzielne powierzchnie do przenoszenia przemieszczeń liniowych i kątowych,

4)  przekazywać siły poziome z pominięciem powierzchni przenoszących naciski pionowe,

5)  zapewnić małe opory tarcia przy przemieszczeniach liniowych i kątowych poprzez zastosowanie w szczególności odpowiednio:

a)  wkładek z politetrafluoroetylenu (PTFE) o współczynniku tarcia nie większym niż 0,03 - przy naprężeniach dociskających nie mniejszych niż 30 MPa,

b)  blach ślizgowych z wysokostopowych stali austenitycznych o chropowatości powierzchni spełniającej wymagania Polskich Norm,

c)  chromowanych zakrzywionych powierzchni ślizgowych o chropowatości powierzchni spełniającej wymagania Polskich Norm.

2. Łożyska, o których mowa w ust. 1, nie powinny przenosić:

1)  obrotów większych niż 0,01 rad,

2)  sił poziomych większych niż 10% wielkości nacisków pionowych.

§  198.

Wkładki z politetrafluoroetylenu powinny być osadzone częścią swej grubości w zagłębieniach stalowych elementów i powinny być wyposażone w kieszenie smarownicze, wypełnione smarem spełniającym wymagania Polskiej Normy.

§  199.

1. Łożyska czaszowe przewidziane do przenoszenia sił poziomych powinny być wyposażone w odpowiednie urządzenia ograniczające przesuw, uformowane między górną i dolną płytą łożyska z pominięciem czaszy, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Urządzenia ograniczające przesuw, o których mowa w ust. 1, powinny być tak skonstruowane, aby nie ograniczały obrotów łożyska i nie powodowały jego zaklinowania.

§  200.

1. Łożyska garnkowe powinny w szczególności:

1)  mieć część garnkową łożyska z poduszką elastomerową:

a)  w łożyskach przesuwnych - w dolnej lub górnej ich części,

b)  w łożyskach stałych - w górnej ich części,

2)  być wyposażone w:

a)  element dociskający poduszkę elastomerową na jej styku z przykrywą garnka i zabezpieczający ją przed wyciśnięciem, z zastrzeżeniem ust. 3,

b)  dodatkowe płyty ślizgowe na pokrywie garnka, z odpowiednimi prowadnicami w przypadku ukierunkowania przesuwu, z zastrzeżeniem ust. 2,

c)  uszczelnienia zapobiegające przenikaniu wilgoci do garnka.

2. Prowadnice płyt ślizgowych, o których mowa w ust. 1 pkt 2 lit. b), powinny przenieść na pokrywę garnka siły poziome działające na łożysko; siły te powinny być przekazane na ścianki garnka poprzez bezpośredni docisk, bez oddziaływania na poduszkę elastomerową.

3. Osadzenie pokrywy w garnku nie powinno ograniczać obrotów łożyska i nie powinno powodować jego zaklinowania.

§  201.

Poszczególne elementy łożysk stalowych powinny być zabezpieczone odpowiednio przed korozją, w szczególności za pomocą:

1)  powłok metalizacyjnych lub powłok specjalnie utwardzonych na powierzchniach kontaktowych łożysk,

2)  materiałów nierdzewnych przewidzianych na powierzchnie kontaktowe,

3)  zabezpieczeń antykorozyjnych identycznych, jakie przewidziano dla konstrukcji stalowej przylegającej do łożyska,

4)  smarów o właściwościach antykorozyjnych na powierzchniach kontaktowych.

§  202.

Łożyska, w zależności od rodzaju i wielkości, powinny mieć w szczególności:

1)  elementy zabezpieczające powierzchnie ślizgowe i toczne przed zanieczyszczeniem,

2)  wskaźniki przesuwu łożyska - przy przemieszczeniach poszczególnych części łożysk większych niż 20 mm,

3)  elementy stabilizujące wzajemne położenie części łożyska w czasie transportu i montażu,

4)  uchwyty - usuwane po zmontowaniu łożyska.

§  203.

1. Łożyska, na które działają siły rozciągające stale lub chwilowo, powinny być wyposażone w urządzenia kotwiące i zabezpieczające pracę łożyska.

2. Dopuszcza się zastosowanie sprężenia w łożyskach betonowych i żelbetowych w przypadku działania małych sił ściskających lub występowania naprężeń rozciągających w betonie przegubu nie spełniających wymagań określonych w § 193 ust. 3 pkt 2 lit. a).

§  204.

1. Dopuszcza się umieszczenie łożysk na warstwie podlewki z zaprawy niskoskurczowej o grubości (2÷3) cm i tymczasowe podparcie za pomocą klinów stalowych, które powinny być usunięte po osiągnięciu przez podlewkę wymaganej wytrzymałości. Wytrzymałość podlewki powinna być nie mniejsza niż wartość docisku określona na podstawie Polskiej Normy przy działaniu obciążeń miejscowych, lecz nie mniejsza niż 30 MPa.

2. Grubsze warstwy wyrównawcze, niż określono w ust. 1, powinny być przewidziane z betonu odpowiednio zbrojonego.

§  205.

Łożyska stałe powinny być umieszczone w szczególności:

1)  w środkowej części obiektu w ustrojach ciągłych - gdy zachodzi potrzeba ograniczenia rozwarcia przerw dylatacyjnych,

2)  na podporach o niezbędnej sztywności - w celu zapewnienia stabilnych punktów podparcia,

3)  na podporach usytuowanych pod niżej umieszczonym końcem przęsła - w obiektach o dużym pochyleniu podłużnym.

§  206.

1. Łożyska obiektów mostowych na terenach górniczych powinny zagwarantować swobodę przesunięć i obrotów przęseł względem podpór zarówno w płaszczyźnie poziomej, jak i pionowej obiektu, przy czym poziome przemieszczenia przęseł względem podpór muszą uwzględniać przesunięcia i obroty podpór i przęseł.

2. Swoboda obrotów i przesunięć, o której mowa w ust. 1, powinna być dostosowana do konstrukcji obiektu i charakteru eksploatacji górniczej:

1)  dla obiektu krzyżującego się z przeszkodą pod kątem prostym i w przypadku długiego frontu eksploatacji górniczej prostopadłego do osi podłużnej obiektu - powinny być zapewnione przesunięcia podłużne przęsła względem jednej z podpór,

2)  dla obiektu w skosie lub w przypadku gdy linia frontu eksploatacji górniczej przebiega skośnie w stosunku do osi lub linii podpór - powinny być zapewnione obroty przęsła w płaszczyźnie poziomej, z zastrzeżeniem ust. 3, oraz swoboda przesunięć na obu podporach poprzez zastosowanie:

a)  jednego łożyska nieprzesuwnego uzupełnionego łożyskiem przesuwnym działającym w kierunku zgodnym z główną osią przemieszczeń obiektu,

b)  łożysk przesuwnych we wszystkich kierunkach lub w dwu wzajemnie prostopadłych - dla łożysk poza główną osią przemieszczeń.

3. Łożyska, o których mowa w ust. 2 pkt 2, powinny zapewnić możliwość obrotu przęsła względem ich dolnych płyt.

4. Dopuszcza się oparcie przęsła dwudźwigarowego na czterech łożyskach przesuwnych we wszystkich kierunkach, pod warunkiem zastosowania dodatkowego łożyska spełniającego funkcję czopa skrętu i przenoszącego siłę hamowania.

5. Wymiary płyt łożysk powinny być odpowiednio zwiększone o przewidywane przemieszczenia przęseł wywołane eksploatacją górniczą.

6. Dopuszcza się przy zastosowaniu łożysk elastomerowych stopniowe podnoszenie przęsła w miarę przesuwania się linii frontu eksploatacji górniczej - w celu likwidacji przemieszczeń łożysk i dostosowania ich do przemieszczeń przęsła.

Rozdział  3
Zabezpieczenie przerw dylatacyjnych

§  207.

1. Przerwy dylatacyjne obiektów mostowych powinny być zabezpieczone w szczególności za pomocą:

1)  urządzeń dylatacyjnych - zamocowanych w konstrukcji obiektu mostowego,

2)  bitumicznych przykryć dylatacyjnych - kształtowanych w nawierzchni jezdni, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Nie wymagają zabezpieczeń, o których mowa w ust. 1, przerwy dylatacyjne wykonane jako szczeliny w nawierzchni jezdni i jej podbudowie na końcach obiektu mostowego, jeśli występują tylko obroty przekrojów podporowych przęsła lub przesunięcia są nie większe niż 5 mm, pod warunkiem wypełnienia tych szczelin elastyczną masą zalewową z zachowaniem wymagań Polskiej Normy.

3. Przez przesunięcia, o których mowa w ust. 2, rozumie się długości poziomych odcinków, wzdłuż których przemieszczają się leżące naprzeciw siebie punkty szczeliny nawierzchni lub przerwy dylatacyjnej.

4. Zabezpieczenie przerw dylatacyjnych powinno zapewnić:

1)  szczelność połączenia,

2)  równość nawierzchni,

3)  swobodę odkształceń ustroju nośnego obiektu,

4)  zbliżone warunki ruchu dla kół pojazdów w obrębie nawierzchni i dylatacji,

5)  swobodę poziomych przemieszczeń zdylatowanych krawężników i odpowiednią osłonę szczelin w obrębie chodników.

5. Zabezpieczenie przerw dylatacyjnych powinno być nieprzerwane na całej szerokości pomostu w obrębie jezdni, pasów awaryjnych, opasek, utwardzonych poboczy i chodników.

6. Na torach tramwajowych przewidzianych na pomoście obiektu mostowego, gdy przesunięcia przerwy dylatacyjnej są większe niż 20 mm, powinny być zastosowane przyrządy wyrównawcze.

§  208.

1. Przykrycia dylatacyjne, o których mowa w § 207 ust. 1 pkt 2, mogą być zastosowane w obiektach mostowych betonowych, stalowych i zespolonych, w których:

1)  występuje nawierzchnia bitumiczna lub betonowa o grubości nie mniejszej niż 6 cm i nie większej niż 15 cm,

2)  przesunięcia przerwy dylatacyjnej są nie większe niż 25 mm,

3)  istnieje możliwość ukształtowania nawierzchni jezdni na całej szerokości pomostu,

4)  istnieje stabilne podparcie dla nawierzchni jezdni z obu stron szczeliny dylatacyjnej.

2. Przykrycie dylatacyjne powinno:

1)  być przewidziane w korycie wyciętym w nawierzchni jezdni i chodników,

2)  mieć szerokość mierzoną w kierunku przesunięcia zdylatowanej krawędzi przęsła - nie mniejszą niż 0,45 m i nie większą niż 0,8 m,

3)  mieć strukturę wielowarstwową - o grubości warstw nie większej niż 3 cm,

4)  zabezpieczyć szczelinę przed przenikaniem masy zalewowej,

5)  umożliwić przemieszczanie się masy zalewowej po elemencie zabezpieczającym szczelinę.

§  209.

1. Przerwy dylatacyjne o przesunięciach większych niż 25 mm powinny być zabezpieczone wodoszczelnymi urządzeniami dylatacyjnymi, zamocowanymi w konstrukcji obiektu mostowego.

2. Urządzenia dylatacyjne, o których mowa w ust. 1, powinny:

1)  przebiegać w sposób ciągły na całej szerokości pomostu, w szczególności na wysokości:

a)  wierzchniej warstwy nawierzchni w obrębie jezdni oraz pod chodnikami,

b)  wierzchnich warstw nawierzchni jezdni i chodników, z załamaniem linii urządzenia dylatacyjnego między jezdnią a chodnikiem w obrębie krawężników, z zastrzeżeniem ust. 3,

2)  być zamocowane za pomocą śrub lub kotwi we wnękach wyciętych w nawierzchni lub uformowanych w konstrukcji obiektu, zapewniających przenoszenie sił od dynamicznych oddziaływań kół pojazdów,

3)  mieć odpowiednio ukształtowane krawężniki stanowiące integralną część urządzenia.

3. Kąt załamania urządzenia, o którym mowa w ust. 2 pkt 1 lit. b), powinien zapewnić swobodę odkształceń elementów uszczelniających i nie powodować ich uszkodzenia.

§  210.

Urządzenie dylatacyjne, o którym mowa w § 209 ust. 2 pkt 1 lit. a), powinno być uzupełnione w paśmie chodników dodatkową konstrukcją, dostosowaną do wierzchu nawierzchni chodnika oraz do funkcji urządzenia dylatacyjnego.

§  211.

Przed zabezpieczeniami przerw dylatacyjnych, o których mowa w § 207 ust. 1, powinny być przewidziane poprzeczne drenaże umieszczone od strony wody napływającej po izolacji wodoszczelnej.

§  212.

1. Przerwy dylatacyjne tuneli, konstrukcji oporowych oraz przepustów powinny być zabezpieczone w szczególności za pomocą:

1)  elastycznych materiałów z tworzyw sztucznych w postaci:

a)  profilowanych taśm - zamocowanych wewnątrz dylatowanych elementów konstrukcji lub przy ich powierzchniach od strony materiału zasypowego,

b)  profilowanych wkładek - zamocowanych w szczelinach dylatowanych elementów konstrukcji, z tym że wkładki na zewnętrznych płaszczyznach powinny osłonić szczelinę,

c)  taśm - przyklejonych na zdylatowanych elementach konstrukcji od strony materiału zasypowego,

2)  materiałów uszczelniających styki śrubowych złączy elementów konstrukcji.

2. Materiały używane do zabezpieczeń, o których mowa w ust. 1, powinny:

1)  zapewniać szczelność połączeń,

2)  zapewniać zdolność do przenoszenia odkształceń łączonych elementów konstrukcji w przedziale temperatur (-30÷60)°C,

3)  być odporne, w zależności od zastosowania, na działanie wód gruntowych bądź wód płynących,

4)  umożliwiać wykonanie szczelnych połączeń poszczególnych odcinków materiału,

5)  być niewrażliwe na kontakt z materiałem zabezpieczanych elementów konstrukcji oraz z materiałem zasypowym.

3. Elementy, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a) i c), zainstalowane na zewnętrznych powierzchniach elementów konstrukcji powinny być zabezpieczone przed mechanicznym uszkodzeniem w trakcie budowy.

Rozdział  4
Izolacje wodoszczelne pomostów obiektów mostowych

§  213.

1. Pomosty obiektów mostowych powinny być zabezpieczone przed oddziaływaniem wód opadowych i zawartych w nich środków chemicznych, przenikających przez nieszczelności w nawierzchni.

2. Zabezpieczenie, o którym mowa w ust. 1, powinno być zapewnione w szczególności poprzez:

1)  zastosowanie szczelnych, trwałych, gładkich i jednolitych izolacji wodoszczelnych, zwanych dalej "izolacjami", na całej szerokości pomostu, który nie powinien mieć odcinków o pochyleniu większym niż 45°, z zastrzeżeniem ust. 3,

2)  zastosowanie pochyleń nie mniejszych niż pochylenia nawierzchni określone w § 99-103,

3)  zastosowanie drenaży ułatwiających spływ wody - w przypadku braku odpowiednich pochyleń na izolowanych płaszczyznach lub w przypadku dużych odstępów między wpustami,

4)  uszczelnienie styków technologicznych nawierzchni oraz styków nawierzchni w szczególności z krawężnikami, wpustami odwadniającymi, urządzeniami dylatacyjnymi, studzienkami kontrolnymi.

3. Dopuszcza się w obiektach odbudowywanych, rozbudowywanych i przebudowywanych, w których konstrukcja chodnika uformowana jest wzdłuż krawężnika jako podwyższenie płyty pomostu, zastosowanie izolacji tylko w obrębie jezdni, pod warunkiem:

1)  wprowadzenia izolacji pod krawężnik i w specjalnie przygotowane wgłębienie w pionowej ściance podwyższenia płyty pomostu za krawężnikiem,

2)  wykonania izolacji na chodniku - z odpowiednim przykryciem lub zabezpieczeniem szczeliny między podwyższeniem płyty a krawężnikiem.

§  214.

1. Izolacje na pomostach mogą być wykonane z materiałów bitumicznych oraz z tworzyw sztucznych lub kombinacji materiałów bitumicznych i tworzyw sztucznych.

2. Izolacje, o których mowa w ust. 1, powinny:

1)  być nieprzepuszczalne dla wody, pary wodnej i gazów oraz odporne na działanie substancji chemicznych związanych z eksploatacją i utrzymaniem dróg,

2)  mieć grubość nie mniejszą niż 5 mm przy arkuszowych oraz nie mniejszą niż 2 mm przy powłokowych,

3)  mieć gładką powierzchnię ułatwiającą spływ wody,

4)  zawierać całkowicie wtopioną w lepiszcze izolacji osnowę wzmacniającą - jeśli wzmocnienie jest przewidziane,

5)  składać się z materiałów o zbliżonych współczynnikach rozszerzalności cieplnej i być dostosowane do materiału pomostu,

6)  przenosić różnice temperatur nawierzchni i pomostu,

7)  być elastyczne w przedziale temperatur (-30÷60)°C i nie ulegać deformacjom,

8)  mieć dobrą przyczepność do podłoża oraz gwarantować dobre połączenie z warstwą ochronną lub z nawierzchnią,

9)  zapewniać stabilność nawierzchni i przenoszenie obciążeń z nawierzchni na pomost,

10)  być odporne w trakcie układania warstw ochronnych lub warstw wiążących nawierzchni na uszkodzenia mechaniczne i temperaturę:

a)  mieszanek bitumicznych zagęszczanych mechanicznie (wałowanych) - nie mniejszą niż 160°C,

b)  asfaltów lanych, gdy materiały izolacyjne nie mają specjalnych zabezpieczeń przewidzianych przez producentów - nie mniejszą niż 200°C, z zastrzeżeniem § 220.

§  215.

1. Izolacje na pomostach betonowych i stalowych powinny być zastosowane na podłożu równym, gładkim, nieodkształcalnym, suchym, odpylonym i pozbawionym tłustych plam.

2. Za podłoże równe uznaje się powierzchnię pomostu o stałym pochyleniu, która na dowolnie wybranych odcinkach o długości 4 m nie wykazuje zagłębień:

1)  gdy pochylenie pomostu jest większe niż 1,5% - większych niż 10 mm,

2)  gdy pochylenie jest nie większe niż 1,5% - większych niż 5 mm.

3. Za podłoże gładkie uznaje się powierzchnię pomostu nie wykazującą lokalnych nierówności:

1)  w przypadku wybrzuszeń - większych niż 3 mm,

2)  w przypadku zagłębień - większych niż 2 mm,

przy czym nierówności te nie mogą wykazywać ostrych krawędzi.

4. Za podłoże nieodkształcalne uznaje się podłoże wykazujące właściwości ciała stałego w stanie sprężystym w zakresie temperatur (-30÷200)°C.

5. Za podłoże betonowe suche uznaje się podłoże, w którym wilgotność betonu nie przekracza 4%.

§  216.

Pomosty drewniane, w zależności od rodzaju nawierzchni, powinny być zabezpieczone przed przenikaniem wody opadowej w szczególności za pomocą:

1)  nawierzchni bitumicznych - układanych na pokładzie z bali,

2)  powłok arkuszowych - w celu oddzielenia poszczególnych pokładów dwuwarstwowej nawierzchni drewnianej,

3)  materiałów nieprzepuszczalnych - w celu oddzielenia warstwy tłucznia od dyliny pomostu.

§  217.

1. Połączenie izolacji z pomostem stalowym powinno być zapewnione poprzez:

1)  należyte oczyszczenie górnej powierzchni płyty pomostu z rdzy, zendry i wszelkich zanieczyszczeń do stopnia czystości Sa3 - określonego Polską Normą,

2)  wykonanie powłoki ochronnej zabezpieczającej przed korozją,

3)  wykonanie warstwy sczepnej między powłoką ochronną a uszczelniającą pomost.

2. Powłoki i warstwy, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, powinny być jednolite pod względem właściwości fizykochemicznych i mechanicznych.

3. Dopuszcza się zastąpienie powłoki i warstwy, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, powłoką ochronną stanowiącą jednocześnie warstwę ochronną i sczepną między płytą pomostu a nawierzchnią.

4. Wytrzymałość na odrywanie powłoki i warstw, o których mowa w ust. 1 i 3, powinna odpowiadać wartościom podanym w tabeli:

Rodzaj powłoki

Wytrzymałość na

odrywanie (MPa)

Warstwa gruntująca i sczepna z bitumów modyfikowanych

ł 0,5

Warstwa klejąca zapewniająca połączenie z nawierzchnią

ł 1,5

Powłoka z żywicy syntetycznej na podłożu metalizowanym, spełniająca rolę warstwy ochronnej i sczepnej z nawierzchnią

ł 2,0

 

§  218.

1. Połączenie izolacji z pomostem betonowym powinno być zapewnione poprzez:

1)  przygotowanie podłoża równego, uszorstnionego, o wysokiej wytrzymałości,

2)  wykonanie warstwy gruntującej zaporowej w betonie, zamykającej pory i odcinającej dostęp pary wodnej z betonu.

2. Podłoże pod izolację, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, powinno mieć wytrzymałość taką, jak podłoże w przypadku ochrony powierzchniowej, o którym mowa w § 170 pkt 1 i 2.

3. Wytrzymałość na oderwanie izolacji od podłoża spełniającego wymagania, o których mowa w ust. 1 i 2, powinna być w przypadku izolacji:

1)  powłokowych natryskiwanych - nie mniejsza niż 1,0 MPa,

2)  arkuszowych, określona w temperaturze otoczenia:

a)  22°C - nie mniejsza niż 0,4 MPa,

b)  8°C - nie mniejsza niż 0,7 MPa.

§  219.

1. Izolacje pomostów powinny być zabezpieczone warstwą ochronną przed mechanicznym uszkodzeniem i wysoką temperaturą związaną z układaniem i zagęszczaniem mieszanki nawierzchni, z zastrzeżeniem § 220.

2. Warstwa ochronna, o której mowa w ust. 1, powinna być dostosowana do rodzaju nawierzchni i sposobu jej układania. Powinno się dążyć do zastosowania na izolacjach jednowarstwowych warstw ochronnych z asfaltu lanego modyfikowanego.

3. Warstwy ochronne, o których mowa w ust. 1, powinny:

1)  być odporne na działanie substancji chemicznych związanych z eksploatacją i utrzymaniem dróg,

2)  składać się z elementów o zbliżonych współczynnikach rozszerzalności cieplnej do współczynników rozszerzalności cieplnej izolacji i nawierzchni,

3)  gwarantować dobre połączenie z izolacją i nawierzchnią oraz mieć wytrzymałość na odrywanie od izolacji nie mniejszą niż przewidziano dla warstw izolacyjnych od podłoża,

4)  być odporne na wysokie temperatury i uszkodzenia mechaniczne przy układaniu warstw nawierzchni,

5)  spełniać łącznie z izolacją wymagania określone w § 214 ust. 2 pkt 7 i 9.

4. Warstwa ochronna, spełniająca cechy, o których mowa w ust. 3, może jednocześnie stanowić dolną warstwę nawierzchni.

§  220.

W celu zapewnienia połączenia izolacji powłokowej natryskiwanej z warstwą nawierzchni powinna być przewidziana warstwa ochronna z asfaltu lanego o temperaturze w trakcie układania na izolacji nie mniejszej niż 220°C.

§  221.

Jako uszczelnienia styków, o których mowa w § 213 ust. 2 pkt 4, powinny być zastosowane w szczególności:

1)  samoprzylepne taśmy z mieszanek asfaltowokauczukowych lub podobnego typu, topliwe pod wpływem temperatury układanych warstw nawierzchni,

2)  masy zalewowe wprowadzone w szczeliny wykonane przez wycięcie odpowiednimi maszynami.

§  222.

Izolacja pomostu przy wpustach, w celu ułatwienia spływu wody, powinna być wprowadzona na kołnierze dolnych elementów wpustów, umieszczonych poniżej poziomu wierzchu płyty pomostu, a warstwa ochronna wokół wpustów powinna być zastąpiona warstwą filtracyjną o szerokości nie mniejszej niż 10 cm, przewidzianą z grysów jednofrakcjowych (8÷16) mm, otoczonych kompozycją z żywicy spełniającą wymagania określone w § 223 ust. 3.

§  223.

1. Drenaże, o których mowa w § 213 ust. 2 pkt 3, mogą być wykonane w szczególności jako:

1)  koryta uformowane lub wycięte w warstwie ochronnej izolacji lub w warstwie wiążącej nawierzchni, o szerokości nie mniejszej niż 15 cm i wysokości nie mniejszej niż 4 cm - wypełnione warstwą filtracyjną przewidzianą z grysu jednofrakcjowego (8÷16) mm ze skał magmowych, otoczonego kompozycją z żywicy spełniającą wymagania określone w ust. 3,

2)  paski o szerokości nie mniejszej niż 3 cm z podwójnie złożonej geowłókniny filtracyjnej, ułożone na warstwie izolacji i obłożone warstwą filtracyjną przewidzianą z grysu bazaltowego jednofrakcjowego (4÷6) mm otoczonego kompozycją z żywicy spełniającą wymagania określone w ust. 3 - szerokość warstwy filtracyjnej nie mniejsza niż 7 cm, a grubość nie mniejsza niż 15 mm.

2. Drenaże, o których mowa w ust. 1, powinny być:

1)  umieszczone:

a)  wzdłuż osi jezdni w osiach odwodnienia, o których mowa w § 136 ust. 2-4,

b)  przed zabezpieczeniami przerw dylatacyjnych,

c)  w miejscach przewidywanych zastoisk wody spływającej po izolacji,

2)  wyposażone w sączki odwadniające osadzone w płycie pomostu i rozmieszczone w odstępie (3÷5) m.

3. Ilość kompozycji żywicy w warstwie filtracyjnej powinna zapewnić tylko całkowite otoczenie ziaren kruszywa bez wypełnienia pustek między ziarnami.

4. Warstwy filtracyjne, o których mowa w ust. 1 i w § 222, oraz warstwa, o której mowa w § 232 ust. 1 pkt 2, powinny być zabezpieczone przed zamuleniem w przypadku przewidzianego kontaktu z betonem cementowym. Zabezpieczenie może być wykonane w szczególności za pomocą:

1)  geowłókniny filtracyjnej,

2)  zaprawy cementowopiaskowej,

3)  odpowiedniej konsystencji betonu - co najmniej twardoplastycznej.

Rozdział  5
Nawierzchnia obiektu mostowego

§  224.

1. Rodzaj nawierzchni powinien być dostosowany do intensywności i charakteru ruchu pojazdów oraz sztywności pomostu.

2. Nawierzchnia na obiekcie powinna zapewnić takie same warunki ruchu, jak na dojazdach do obiektu.

§  225.

Nawierzchnia obiektu mostowego powinna:

1)  rozkładać obciążenia na pomost,

2)  tłumić efekty dynamiczne obciążeń ruchomych,

3)  mieć dobrą przyczepność do podłoża, przejmować odkształcenia płyty pomostu wywołane zmianami temperatury w przedziale (-30÷70)°C oraz działaniem obciążeń i mieć wytrzymałość na odrywanie nie mniejszą niż wytrzymałość warstw izolacji na odrywanie określona w rozporządzeniu,

4)  być równa, szorstka,

5)  być odporna na ścieranie, wpływy reologiczne i powstawanie kolein,

6)  być niewrażliwa na niskie i wysokie temperatury.

§  226.

1. Nawierzchnia jezdni drogowych obiektów mostowych powinna być szczelna i składać się co najmniej z dwóch warstw, o grubościach określonych na podstawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie.

2. Nawierzchnia w obrębie pasów awaryjnych, opasek i utwardzonych poboczy powinna być identyczna jak w pasie jezdni.

§  227.

Nawierzchnie, o których mowa w § 226, a w szczególności z asfaltu lanego modyfikowanego, betonu asfaltowego lub mastyksu modyfikowanego, powinny być wykonane z mieszanek mineralnobitumicznych odpornych na odkształcenia trwałe, o strukturze zamkniętej dla warstw ścieralnych z betonu asfaltowego.

§  228.

Nawierzchnia chodników powinna być przewidziana jako jednowarstwowa, z wyjątkiem przypadków, gdy pomost w obrębie chodników nie jest zabezpieczony izolacją wodoszczelną lub kiedy nawierzchnia stanowi warstwę izolacyjną chodnika.

Rozdział  6
Krawężniki

§  229.

1. Jezdnia obiektu inżynierskiego powinna być ograniczona krawężnikami lub znakami poziomymi przewidzianymi na nawierzchni jezdni.

2. Torowisko tramwajowe obiektu inżynierskiego powinno być ograniczone krawężnikami, jeśli stanowi ono wydzieloną część jezdni i po każdej jego stronie znajdują się co najmniej dwa pasy ruchu.

§  230.

1. Na obiektach mostowych powinny być przewidziane krawężniki wykonane z materiałów:

1)  nieodkształcalnych w przedziale temperatur - (-30÷200)°C,

2)  o wytrzymałości na ściskanie - nie mniejszej niż 40 MPa,

3)  odpornych na ścieranie - o ścieralności na tarczy Boehmego nie większej niż 2,5 mm,

4)  odpornych na działanie mrozu, o nasiąkliwości i przepuszczalności - według kryteriów jak dla betonu, określonych w § 163 ust. 3.

Dopuszcza się zastosowanie krawężników wykonanych z wyrobów stalowych, pod warunkiem że nie stanowią one elementów nośnych konstrukcji.

2. Krawężnik może być przewidziany jako obrzeże żelbetowych płyt chodnika, przy czym beton tych płyt lub beton części krawężnikowej powinien spełniać wymagania określone w ust. 1 i być zabezpieczony przed skutkami działania chlorków.

§  231.

1. Krawężnik powinien wystawać ponad poziom nawierzchni jezdni:

1)  jeśli między jezdnią a chodnikiem dla pieszych lub obsługi bądź ścieżką rowerową:

a)  nie ma bariery - nie mniej niż 0,14 m i nie więcej niż 0,18 m,

b)  jest bariera - nie mniej niż 0,08 m i nie więcej niż 0,14 m,

2)  jeśli umieszczony jest przy barierze zamocowanej na skraju obiektu - nie mniej niż 0,14 m i nie więcej niż 0,18 m.

2. Górna krawędź krawężników powinna być dostosowana do pochylenia niwelety jezdni.

3. Krawężnik powinien mieć ścięcie od strony jezdni, powyżej poziomu nawierzchni, o pochyleniu nie większym niż 2,5 : 1 i nie mniejszym niż 4 :1.

§  232.

1. Krawężniki, z wyjątkiem krawężników, o których mowa w § 230 ust. 2, powinny być osadzone w szczególności na:

1)  zaprawie niskoskurczowej o spoiwie cementowym, z zastrzeżeniem ust. 2,

2)  warstwie wykonanej z grysu jednofrakcjowego (4÷6) mm ze skał magmowych, otoczonego kompozycją z żywicy spełniającą wymagania określone w § 223 ust. 3,

wykonanych na warstwie izolacji dodatkowo wzmocnionej w paśmie krawężnika, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Osadzenie krawężników na zaprawie, o której mowa w ust. 1 pkt 1, wymaga wykonania drenażu za krawężnikami od strony chodnika i odprowadzenia z niego wody za pomocą sączków lub przepuszczenia jej przez otwory uformowane w zaprawie pod krawężnikami - w celu odprowadzenia do wpustów lub sączków drenażu podłużnego, o którym mowa w § 223 ust. 2 pkt 1 lit. a).

3. Wzmocnienie izolacji, o którym mowa w ust. 1, mogą stanowić w szczególności przyklejone taśmy ze stali nierdzewnej lub dodatkowe warstwy izolacji.

§  233.

Krawężniki w miejscach poprzecznych dylatacji ustroju nośnego obiektów mostowych powinny być przerwane, a przerwy zabezpieczone.

Rozdział  7
Torowisko tramwajowe

§  234.

Torowisko tramwajowe powinno być umieszczone na wydzielonym obiekcie lub wydzielonej części przekroju poprzecznego. Dopuszcza się wbudowanie torowiska w jezdnię drogową, jeśli szerokość obiektu nie pozwala na inne rozwiązania. Torowisko tramwajowe powinno spełniać wymagania określone w warunkach technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie.

§  235.

Połączenie torowiska tramwajowego z obiektem powinno:

1)  zapewnić trwałe przenoszenie pionowych i poziomych oddziaływań kół tramwaju poprzez szynę na konstrukcję pomostu, z możliwie największym wytłumieniem wpływów dynamicznych,

2)  umożliwić wykonanie izolacji na całej szerokości pomostu i odprowadzenie z niej wód opadowych,

3)  zapewnić możliwość rektyfikacji położenia szyn w planie i profilu.

§  236.

1. Szyny tramwajowe powinny być przymocowane w szczególności:

1)  do podkładów umieszczonych na warstwie tłucznia w specjalnie uformowanym korycie - w przypadku torowiska przęseł o długościach nie większych niż 30 m,

2)  bezpośrednio do konstrukcji płyty pomostu za pomocą kotwi śrubowych i podkładek sprężystych tłumiących drgania, z zastrzeżeniem ust. 2,

3)  do podkładów umieszczonych na elementach pomostu stalowego.

2. Szyny przymocowane bezpośrednio do konstrukcji pomostu betonowego powinny być umieszczone w specjalnych wnękach stalowych lub przymocowane do specjalnych blach osadzonych w konstrukcji pomostu.

§  237.

Torowisko tramwajowe według rozwiązań, o których mowa w § 236 ust. 1 pkt 1 i 2, powinno mieć zapewnione odwodnienie spełniające odpowiednio wymagania określone w § 241 oraz wzmocnioną warstwę ochronną na izolacji.

§  238.

Wnęki dla osadzenia szyn powinny być wypełnione masą zalewową, a pionowe płaszczyzny szyn i ścianek wnęk powinny być uszczelnione przy połączeniu z warstwą ścieralną nawierzchni.

§  239.

W celu ochrony przed hałasem wywołanym przez torowisko tramwajowe powinny być zastosowane w szczególności:

1)  szyny bezstykowe,

2)  podkładki lub masy podlewowe pod szyny, tłumiące hałas i drgania,

3)  podsypka wypełniająca torowisko.

Rozdział  8
Urządzenia odprowadzenia wód opadowych z obiektów mostowych

§  240.

1. Woda opadowa z nawierzchni jezdni i chodników powinna być ujęta w szczególności do wpustów umieszczonych poza jezdnią, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Dopuszcza się umieszczenie wpustów w obrębie pasów awaryjnych, utwardzonych poboczy lub opasek.

§  241.

1. Odstępy między wpustami wzdłuż osi jezdni, z zastrzeżeniem ust. 2, powinny wynosić przy pochyleniu niwelety jezdni:

1)  nie większym niż 0,3% - (5÷8) m,

2)  większym niż 0,3%, lecz nie większym niż 0,5% - (8÷10) m,

3)  większym niż 0,5%, lecz nie większym niż 1% - (10÷15) m,

4)  większym niż 1%, lecz nie większym niż 2% - (15÷20) m,

5)  większym niż 2% - nie więcej niż 25 m.

2. Droga spływu wody opadowej do wpustu nie powinna być dłuższa niż 30 m.

§  242.

1. Konstrukcja wpustu mostowego powinna umożliwić regulację jego wysokości.

2. Dolny element wpustu powinien być osadzony w pomoście:

1)  betonowym - przed jego betonowaniem,

2)  stalowym - w specjalnie uformowanych wnękach dostosowanych do kształtu dolnej części wpustu i odpowiednio przymocowany.

3. Wpusty powinny być wyposażone w:

1)  kołnierz wokół dolnej części wpustu, o szerokości nie mniejszej niż 80 mm - do przymocowania izolacji wodoszczelnej,

2)  osadnik na zanieczyszczenia, z zastrzeżeniem ust. 4,

3)  otwory na obwodzie górnej części wpustu - do umożliwienia spływu wody z izolacji wodoszczelnej,

4)  kratki ściekowe o przekroju przepływu nie mniejszym niż 500 cm2, o prętach kratki umieszczonych prostopadle do osi podłużnej obiektu i o prześwicie kratek na powierzchniach przeznaczonych do ruchu:

a)  pieszych - nie większym niż 20 mm,

b)  pojazdów - nie większym niż 36 mm,

zabezpieczone przed wyjmowaniem przez osoby postronne, z zastrzeżeniem ust. 5,

5)  element dociskający izolację do kołnierza dolnej części wpustu,

6)  rurę odpływową o średnicy wewnętrznej nie mniejszej niż 150 mm.

4. Dopuszcza się rezygnację z osadników, jeśli woda z wpustów nie jest ujęta do przewodów odprowadzających.

5. W przypadku wpustów z kratkami o przekroju przepływu nie spełniającym wymagań określonych w ust. 3 pkt 4, dopuszcza się ich zastosowanie pod warunkiem umieszczania obok siebie dwóch wpustów, rozmieszczonych w odległościach gwarantujących ich prawidłowe osadzenie w płycie pomostu.

6. Wokół otworów, o których mowa w ust. 3 pkt 3, powinna być wykonana warstwa filtracyjna, o której mowa w § 222.

§  243.

Wpusty kanalizacyjne umieszczone na powierzchniach przeznaczonych do ruchu pojazdów i pieszych powinny znajdować się w płaszczyźnie nawierzchni, przy czym dopuszczalne jest obniżenie kratek ściekowych wpustów nie więcej niż o 1 cm.

§  244.

1. Przewody łączące wpusty mostowe z przewodami zbiorczymi przewidzianymi wzdłuż obiektu powinny mieć pochylenie nie mniejsze niż 5% i być wykonane z rur o średnicach dostosowanych do rur odpływowych wpustów.

2. Przewody, o których mowa w ust. 1, powinny być:

1)  otulone betonem o grubości nie mniejszej niż 8 cm i nie mniejszej niż 5 cm na odcinkach kielichów rur - w przypadku wbudowania w płytę pomostu,

2)  osłonięte rurami o większych średnicach osadzonych w dźwigarach z betonu wykonanego na budowie - w przypadku przenikania przez dźwigary.

3. Przewody, o których mowa w ust. 1, powinny być wprowadzone do przewodów zbiorczych od góry, za pomocą odgałęzień (trójników) odchylonych pod kątem nie większym niż 60°, mierzonym od osi przewodu zbiorczego.

§  245.

1. Przewody zbiorcze powinny być wykonane z rur o średnicy nie mniejszej niż 200 mm, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3.

2. Dopuszcza się średnicę rur 150 mm w przypadku podłączenia do przewodu zbiorczego nie więcej niż trzech wpustów i gdy jego długość jest nie większa niż 40 m.

3. W przypadku przewidzianego dużego napływu wód opadowych lub podłączenia wpustów na odcinku obiektu o długości większej niż 150 m, średnice rur powinny być odpowiednio zwiększone.

§  246.

1. Przewody zbiorcze, o których mowa w § 245 ust. 1, powinny:

1)  mieć pochylenie nie mniejsze niż 2%, z zastrzeżeniem ust. 3,

2)  przenikać przez dźwigary poprzeczne w specjalnie ukształtowanych otworach,

3)  być wyposażone w czyszczaki po każdym podłączeniu przewodu odprowadzającego wodę z wpustów oraz na każdej zmianie kierunku przewodu i w najniższym jego punkcie,

4)  mieć elastyczne połączenie w miejscach przerw dylatacyjnych konstrukcji obiektu lub w miejscach odprowadzenia wody do rur spustowych, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Zamiast elastycznych połączeń, o których mowa w ust. 1 pkt 4, dopuszcza się zastosowanie koryt zbiorczych zapewniających zbieranie wody na odcinkach przemieszczania się konstrukcji obiektu lub wylotu rury. Koryta zbiorcze powinny być zastosowane również w przypadku rur spustowych dłuższych niż 20 m - w celu umożliwienia ich odpowietrzenia.

3. W przypadku trudności z uzyskaniem pochylenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, dopuszcza się pochylenie nie mniejsze niż 1%, pod warunkiem odpowiedniego zwiększenia średnicy rur w stosunku do wielkości określonych w § 245.

4. W przypadku prowadzenia przewodów zbiorczych w zamkniętych przekrojach konstrukcji obiektu, powinno być zapewnione odprowadzenie wody z tych przekrojów na wypadek awarii.

§  247.

1. Średnica rur spustowych powinna być dostosowana do średnicy rur odpływowych wpustów lub średnicy końcowych odcinków rur przewodów zbiorczych.

2. Rury spustowe nie powinny być wbetonowane w filary lub przyczółki.

3. Rury spustowe powinny być wprowadzone do studzienek rewizyjnych lub wyposażone w czyszczaki umieszczone w dolnej ich części - w przypadku odprowadzenia wody do przewodów kanalizacyjnych.

§  248.

1. Powinno się dążyć do zastosowania wpustów i rur bezkielichowych, wykonanych z żeliwa oraz łączonych za pomocą tulei spinających ze stali nierdzewnej i elastycznych pierścieni uszczelniających.

2. Rury i wpusty, o których mowa w ust. 1, powinny być zabezpieczone antykorozyjnie.

§  249.

Przewody odprowadzające wody opadowe powinny być zawieszone lub ułożone na specjalnych wspornikach przymocowanych do konstrukcji obiektu.

§  250.

W celu dokonania czyszczenia i naprawy urządzeń odprowadzenia wód opadowych powinien być zapewniony do nich dostęp za pomocą rozwiązań określonych w § 299-308.

Rozdział  9
Balustrady

§  251.

1. Obiekty inżynierskie powinny być wyposażone w zabezpieczenia chroniące przed upadkiem osób z wysokości, jeśli odległości powierzchni, po których może odbywać się ruch pieszych, obsługi lub rowerów, od poziomu terenu lub dna cieku są większe niż 0,5 m.

2. Zabezpieczenie, o którym mowa w ust. 1, powinno znajdować się na całej długości obiektu, nawet jeśli okoliczności je wymuszające występują na krótszym odcinku. Nie powinno ono być umieszczone poza zewnętrznymi krawędziami obiektu.

3. Zabezpieczenia, o których mowa w ust. 1, mogą być wykonane w szczególności jako:

1)  balustrady,

2)  bariery uzupełnione poręczą oraz dodatkowymi elementami poziomymi,

3)  ekrany przeciwhałasowe uzupełnione poręczą.

§  252.

Wysokość balustrady, o której mowa w § 251 ust. 3 pkt 1, powinna wynosić:

1)  przy chodnikach dla pieszych i obsługi - nie mniej niż 1,1 m,

2)  przy ścieżkach rowerowych znajdujących się przy balustradzie - nie mniej niż 1,2 m,

3)  przy chodnikach dla pieszych nad liniami kolejowymi - nie mniej niż 1,3 m.

§  253.

1. Balustrada powinna być zwieńczona poręczą, której szerokość lub średnica powinna wynosić dla zabezpieczenia ruchu:

1)  pieszych i rowerów - nie mniej niż 8 cm,

2)  obsługi i pieszych przy barierze wyposażonej w poręcz - 3,5 cm.

2. Poręcz na schodach lub pochylniach znajdujących się przy ścianie przyczółka oraz na ekranach przeciwhałasowych powinna być przymocowana do ściany w odległości nie mniejszej niż 5 cm. Szerokość poręczy powinna wynosić przy zabezpieczeniu ruchu:

1)  pieszych - nie mniej niż 6 cm,

2)  obsługi - 3,5 cm.

§  254.

Balustrady umieszczone na obiektach inżynierskich powinny mieć konstrukcję przenoszącą siły określone w Polskiej Normie stosownie do ustaleń § 3 pkt 7.

§  255.

1. Wypełnienie balustrady oprócz poręczy i słupków powinny stanowić elementy poziome i pionowe lub kombinacje tych elementów. W balustradzie chroniącej ruch pieszych wypełnienie powinno być przewidziane z elementów pionowych, a balustrada powinna być zabezpieczona za pomocą krawężników lub barier przed najechaniem przez pojazdy.

2. Dopuszcza się zastosowanie balustrady pełnościennej, pod warunkiem uzupełnienia jej poręczą, spełniającą wymagania określone w § 253 ust. 1.

3. Elementy poziome balustrady powinny przebiegać w sposób ciągły na całej długości oprócz przerw dylatacyjnych obiektu, z zastrzeżeniem ust. 4.

4. Przerwy, o których mowa w ust. 3, powinny być zabezpieczone przed wzajemnymi przemieszczeniami segmentów balustrady z jej płaszczyzny.

5. W obiektach usytuowanych w odległości nie większej niż 1000 m w szczególności od szkół, przedszkoli i terenów rekreacyjno-sportowych, na których przewidziany jest ruch pieszych, balustrady powinny być zabezpieczone przed wspinaniem się na nie oraz przed zsuwaniem się po poręczy.

6. Na schodach lub pochylniach, których szerokość jest większa niż 4 m, powinna być przewidziana w połowie ich szerokości dodatkowa balustrada składająca się tylko z poręczy i słupków.

7. Poręcze przy schodach i pochylniach powinny być przedłużone o 0,3 m poza oba końce biegu i mieć zaokrąglenia. Zaokrągleniami powinny być zakończone poręcze na obiektach.

8. Balustrady zabezpieczające ruch pieszych lub rowerów powinny zawierać prześwity elementów wypełnienia:

1)  pionowych - nie większe niż 0,14 m,

2)  poziomych rozmieszczonych do wysokości 0,7 m - nie większe niż 0,15 m,

3)  poziomego, łączącego elementy pionowe wypełnienia - nie większe niż 0,12 m od płaszczyzny chodnika.

9. W balustradzie zabezpieczającej ruch obsługi dopuszcza się zastosowanie oprócz poręczy tylko dwóch równoległych do niej elementów, z których jeden powinien być umieszczony w połowie jej wysokości, a drugi - na wysokości nie większej niż 0,15 m od płaszczyzny chodnika lub schodów.

§  256.

1. Słupki lub ścianka balustrady powinny być zamocowane w elementach konstrukcji obiektu inżynierskiego.

2. Rozstaw słupków, które przewidziane są do zamocowania balustrady w elementach konstrukcji obiektu, nie powinien być większy niż 2,5 m.

§  257.

Balustrada przewidziana nad torami kolejowymi lub tramwajowymi, zasilanymi z napowietrznej sieci energetycznej, powinna być uzupełniona osłonami, o których mowa w § 275 pkt 1.

§  258.

Dopuszcza się zastosowanie balustrady ze specjalnymi zabezpieczeniami, przewidzianymi do ochrony przed zrzucaniem z obiektu przedmiotów mogących stanowić zagrożenie dla pojazdów przejeżdżających pod obiektem.

Rozdział  10
Bariery ochronne

§  259.

1. Obiekty inżynierskie, usytuowane w ciągu dróg publicznych, powinny być wyposażone w urządzenia zabezpieczające przed zjechaniem pojazdu poza krawędź obiektu.

2. Urządzenia zabezpieczające, o których mowa w ust. 1, powinny być:

1)  wykonane w szczególności jako bariery:

a)  metalowe U14-a,

b)  betonowe U14-b,

c)  z innych materiałów U14-c;

2)  umieszczone, z zachowaniem wymagań określonych w § 262 ust. 1 i 1a:

a)  na skraju obiektu albo między jezdnią a chodnikiem - jako bariery skrajne,

b)  w pasie dzielącym na obiektach w ciągu dróg dwujezdniowych jednoprzestrzennych bądź rozdzielonych wąską szczeliną - jako bariery dzielące,

c)  w pasie separującym na obiektach w ciągu dróg o przekroju 2+1 - jako dwustronne bariery dzielące.

§  260.

Bariery, o których mowa w § 259 ust. 2, powinny spełniać kryteria powstrzymywania pojazdu określone w normie przenoszącej normę EN 1317.

§  261.

(uchylony).

§  262.

1. Odległość lica prowadnicy lub podstawy bariery powinna wynosić nie mniej niż:

1)  0,50 m - licząc od krawędzi pasa awaryjnego lub utwardzonego pobocza,

2)  1,00 m - licząc od krawędzi pasa ruchu drogi klasy Z i dróg wyższych klas,

3)  0,75 m - licząc od krawędzi pasa ruchu drogi klasy L lub D.

1a. Dopuszcza się odległość lica prowadnicy lub podstawy bariery nie mniejszą niż 0,5 m:

1)  od krawędzi pasa ruchu - jeżeli na krawędzi pasa ruchu znajduje się krawężnik o wysokości co najmniej 0,12 m;

2)  od krawędzi pasa ruchu i krawędzi dodatkowego pasa ruchu do wyprzedzania - jeżeli dotyczy dwustronnej bariery usytuowanej na drodze o przekroju 2+1, przy czym odległość pomiędzy licami prowadnic lub podstaw dwustronnej bariery i bariery skrajnej, w części jednopasowej, nie może być mniejsza niż 5,5 m.

2. Bariery przewidziane tylko na drogowym obiekcie inżynierskim powinny mieć długość nie mniejszą niż długość, jaka była zastosowana do badania zderzeniowego na zgodność z normą przenoszącą normę EN 1317, oraz:

1)  dla barier skrajnych:

a)  w ciągu dróg klas A i S - nie mniejszą niż 60 m,

b)  w ciągu dróg klas GP i G - nie mniejszą niż 40 m, z zastrzeżeniem lit. c,

c)  w ciągu dróg pozostałych klas przy prędkości pojazdów:

–  mniejszej niż 70 km/h - nie mniejszą niż 28 m,

–  od 70 do 100 km/h - nie mniejszą niż 48 m,

–  większej niż 100 km/h - nie mniejszą niż 60 m,

nawet jeśli długości obiektów, łącznie z długością przyczółków, są mniejsze od podanych powyżej,

2)  dla barier w pasie dzielącym - nie mniejszą niż 60 m, a w wyjątkowych przypadkach nie mniejszą niż długość barier skrajnych określoną w pkt 1.

3. Do długości barier nie wlicza się wymaganych odcinków początkowych i końcowych barier.

4. Bariery powinny przebiegać w sposób ciągły, bez przerw. W przypadku koniecznych przerw powinny być wykonane odpowiednie rozwiązania, zabezpieczające przed wjechaniem pojazdu na przerwę w barierze.

§  263.

1. Bariery na obiekcie powinny być połączone z barierami przed i za obiektem za pomocą odcinków przejściowych, niwelujących różnicę parametrów powstrzymywania określoną w normie przenoszącej normę EN 1317, na długości nie mniejszej niż 12 m.

2. (uchylony).

3. (uchylony).

4. Odcinki przejściowe barier stanowią czynną długość bariery.

§  264.

(uchylony).

§  265.

1. Na skraju obiektu powinny być zastosowane bariery uniemożliwiające zjechanie poza jego krawędź koła pojazdu przewidzianego do badań zgodnie z normą przenoszącą normę EN 1317 dla poziomu powstrzymywania zastosowanego na obiekcie.

2. (uchylony).

§  266.

1. Bariery ochronne nie mogą być bezpośrednio zakotwione w konstrukcji obiektu.

2. Dopuszcza się bariery betonowe połączone trwale z konstrukcją obiektu wykonane według indywidualnej dokumentacji technicznej opracowanej zgodnie z odrębnymi przepisami.

§  267.

1. Bariery powinny być zastosowane między jezdnią a chodnikiem w przypadku, gdy stanowią liniowe przedłużenie barier na dojazdach i gdy zachodzi potrzeba wykonania chodnika dla pieszych lub obsługi między barierą a krawędzią obiektu.

2. (uchylony).

3. (uchylony).

§  268.

1. Bariery dzielące, o których mowa w § 259 ust. 2, mogą być zastosowane, gdy:

1)  stanowią przedłużenie barier na drodze dojazdowej do obiektu,

2)  obiekty w pasie dzielącym rozdzielone są otwartą szczeliną o szerokości nie większej niż 0,1 m.
2-4. 31   (uchylone).

§  269-271.

(uchylone).

§  272.

1. Na obiektach inżynierskich należy przewidzieć takie rozwiązania projektowe, które w zależności od rodzaju ruchu powinny zabezpieczać:

1)  użytkowników motocykli i innych pojazdów jednośladowych - przed uderzeniem, w szczególności na drogach o znaczącym ruchu motocykli lub innych pojazdów jednośladowych, odbywającym się z dużą prędkością, i na wyjazdowych łącznicach o małych promieniach łuków dróg klas A i S,

2)  pieszych przed upadkiem z wysokości - w przypadku zastosowania barier przy krawędziach obiektu,

3)  pieszych przed porażeniem prądem - w przypadku zastosowania barier przy krawędziach obiektu usytuowanego nad linią tramwajową lub kolejową z trakcją elektryczną.

2. Zabezpieczenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, powinno polegać w szczególności na zamocowaniu dodatkowej niżej umieszczonej prowadnicy lub wykonaniu elastycznych osłon na słupkach bariery.

3. Zabezpieczenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, powinno być wykonane z zachowaniem wymagań określonych odpowiednio w § 252, § 253 ust. 1 pkt 2 oraz § 255 ust. 3, 4 i 8 pkt 2.

4. (uchylony).

§  273.

1. Bariery powinny być wyposażone w elementy odblaskowe - czerwone po prawej stronie jezdni i białe - po lewej stronie jezdni.

2. Odległość między elementami odblaskowymi określają odrębne przepisy.

§  274.

Dopuszcza się w odbudowywanym, rozbudowywanym lub przebudowywanym obiekcie mostowym, w przypadku gdy brak jest miejsca do ustawienia słupków, przymocowanie prowadnicy bariery bezpośrednio do elementów konstrukcji, a w szczególności do dźwigarów kratownicowych, z zastosowaniem elementów dystansowych (przekładek).

Rozdział  11
Urządzenia zabezpieczające przed porażeniem prądem sieci trakcyjnych

§  275.

Obiekty mostowe usytuowane nad liniami kolejowymi lub tramwajowymi o trakcji elektrycznej powinny być wyposażone w szczególności w:

1)  osłony zabezpieczające pieszych przed porażeniem prądem elektrycznym z sieci jezdnej,

2)  urządzenia zabezpieczające przed zetknięciem elementów sieci jezdnej z elementami przęsła,

3)  urządzenia zabezpieczające przed pojawieniem się napięcia elektrycznego na konstrukcji obiektu.

§  276.

1. Osłony, o których mowa w § 275 pkt 1, w przypadku obiektów usytuowanych nad liniami kolejowymi, powinny:

1)  być ustawione przy balustradzie lub barierze znajdującej się na skraju obiektu, na takich odcinkach obiektu, aby pionowa krawędź osłony znajdowała się w odległości nie mniejszej niż 2 m od:

a)  płaszczyzny pionowej wyznaczonej przez oś toru, w miejscu największego zbliżenia,

b)  elementów sieci jezdnej znajdującej się pod napięciem elektrycznym, podwieszonej do konstrukcji obiektu,

2)  mieć pełne wypełnienie o wysokości 1,2 m, licząc od nawierzchni chodnika, uzupełnione wypełnieniem ażurowym do wysokości 2,1 m,

3)  przylegać ściśle do górnej powierzchni chodnika lub gzymsu,

4)  być zamocowane do balustrady lub bariery za pomocą trwałych złączy,

5)  składać się z odcinków łączonych za pomocą trwałych i szczelnych złączy.

2. Przyleganie osłony, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, powinno być zapewnione za pomocą elastycznych wodoszczelnych przekładek, umieszczonych między powierzchnią chodnika lub gzymsu a osłoną i uformowanych tak, aby nie zatrzymywały wody przy dolnych obrzeżach osłon.

§  277.

Urządzenia, o których mowa w § 275 pkt 2 i 3, powinny być wykonane zgodnie z warunkami technicznymi, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie.

§  278.

Urządzenia, o których mowa w § 275 pkt 3, powinny być zastosowane na każdym obiekcie mostowym posiadającym elementy metalowe, przy czym za elementy metalowe uznaje się również pręty zbrojenia betonu.

Rozdział  12
Ochrona przed hałasem

§  279.

1. Przy projektowaniu obiektów inżynierskich należy uwzględnić konieczność zapewnienia dotrzymania, w związku z prognozowanym ruchem na tych obiektach, dopuszczalnego poziomu hałasu w środowisku określonego w przepisach odrębnych.

2. Jeżeli prognozowany poziom hałasu przenikający do środowiska przekracza dopuszczalne poziomy hałasu, o których mowa w ust. 1, przy projektowaniu obiektów inżynierskich należy zaplanować zastosowanie odpowiednich środków ochrony.

§  280.

Ekrany przeciwhałasowe, zwane dalej "ekranami", nie powinny utrudniać:

1)  dostępu światła do budynków usytuowanych przy obiekcie,

2)  przewiewu powietrza w celu odprowadzenia spalin z obiektu.

§  281.

1. Ekrany powinny być:

1)  dostosowane architektonicznie do otaczającej zabudowy w szczególności poprzez:

a)  kolorystykę materiałów,

b)  ukształtowanie powierzchni i zarysu górnej krawędzi,

2)  wykonane z materiałów trwałych, trudno zapalnych, o dobrych właściwościach przeciwhałasowych.

2. Powierzchnia ekranów powinna zabezpieczać przed powstawaniem odblasków od świateł pojazdów i słońca.

§  282.

1. Ekrany powinny być przewidziane blisko źródła hałasu, jednakże w odległości:

1)  na obiektach w ciągu dróg klas A i S:

a)  od krawędzi pasa awaryjnego postoju - nie mniejszej niż 1 m,

b)  od krawędzi pasa ruchu - nie mniejszej niż 3 m,

2)  na obiektach w ciągu dróg pozostałych klas od krawędzi pasa ruchu, w przypadku ekranów:

a)  odbijających - nie mniejszej niż 1 m,

b)  pochłaniających - nie mniejszej niż 2 m,

z zastrzeżeniem ust. 2 i 3.

2. W przypadku gdy odległość ekranu od krawędzi pasa ruchu jest nie większa niż 9 m, ekrany powinny być w szczególności:

1)  zabezpieczone barierami,

2)  umieszczone na barierach betonowych pełnych - jako ich nadbudowa.

3. Dopuszcza się zmniejszenie odległości, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. b), pod warunkiem wykonania zabezpieczeń przed zachlapaniem ekranu.

4. Ekrany nie powinny ograniczać widoczności użytkownikom drogi.

§  283.

Dostęp światła do budynków, o którym mowa w § 280 pkt 1, może być zapewniony w szczególności poprzez zastosowanie materiałów przezroczystych, które powinny być odporne na uderzenia.

§  284.

1. Ściany ekranów powinny być uformowane jako płaszczyzny odbijająco-rozpraszające lub zawierać elementy dźwiękochłonne.

2. Ściany, o których mowa w ust. 1, powinny mieć zapewnioną możliwość wymiany uszkodzonych elementów.

Rozdział  13
Osłony przeciwolśnieniowe

§  285.

1. W celu zapobieżenia olśnieniu użytkowników dróg przez nadjeżdżające z przeciwka samochody lub inne źródła światła na obiektach inżynierskich, w ciągu dróg dwujezdniowych lub dróg równoległych o przeciwnych kierunkach ruchu, mogą być zastosowane osłony przeciwolśnieniowe, jeśli taka potrzeba wynika z ukształtowania drogi na obiekcie.

2. Osłony przeciwolśnieniowe powinny spełniać wymagania określone w warunkach technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie.

§  286.

Dopuszcza się przymocowanie osłon przeciwolśnieniowych do barier lub balustrad, pod warunkiem że bariery lub balustrady będą przystosowane do przeniesienia dodatkowych obciążeń i nie spowoduje to zakłócenia ich pracy.

Rozdział  14
Instalacja oświetleniowa

§  287.

1. Oświetlenia sztucznego wraz z odpowiednią instalacją oświetleniową, o której mowa w § 87 ust. 1, wymagają:

1)  tunele,

2)  przejścia podziemne,

3)  obiekty mostowe, jeśli:

a)  przewidywane jest oświetlenie jezdni na dojeździe lub na dojściu do kładek dla pieszych,

b)  konstrukcja ma zamknięte przekroje ustroju nośnego lub podpór, wymagające dostępu i oświetlenia w celach utrzymaniowych.

2. Oświetlenie sztuczne powinno być zgodne z Polską Normą.

3. Oświetlenie obiektów powinno być dostosowane do rodzaju oświetlenia na dojeździe lub dojściu do obiektu.

4. Przez zamknięte przekroje, o których mowa w ust. 1 pkt 3 lit. b), rozumie się w szczególności wnętrza dźwigarów skrzynkowych, pomieszczenia techniczne w przyczółkach lub filarach oraz przestrzenie w wydrążonych filarach, dostępne dla obsługi. Przekroje zamknięte, oprócz oświetlenia, powinny być wyposażone w gniazda wtyczkowe.

5. Oświetlenie przekrojów zamkniętych powinno zapewnić dostateczną widoczność przy poruszaniu się w nich obsługi, a szczególnie w miejscach wejść i wyjść, progów, stopni schodów, otworów i przeszkód ograniczających swobodę poruszania się.

6. Oświetlenie, w zależności od ukształtowania przestrzennego obiektu, powinno być przewidziane w szczególności za pomocą opraw świetlnych mocowanych do elementów konstrukcji, balustrad lub do masztów latarń.

§  287a.

Tunel, który wymaga zastosowania oświetlenia sztucznego, powinien być również wyposażony w:

1)  awaryjne oświetlenie zapasowe zapewniające użytkownikom tunelu minimalną widoczność niezbędną do opuszczenia tunelu w ich pojazdach w przypadku awarii zasilania podstawowego,

2)  awaryjne oświetlenie ewakuacyjne, takie jak lampy oblicowania ścian tunelu, umieszczone na wysokości nie większej niż 1,5 m, prowadzące w sytuacji zagrożenia poruszających się pieszo użytkowników tunelu do wyjść awaryjnych.

§  288.

1. Maszty latarń powinny być umieszczone:

1)  w paśmie balustrady,

2)  poza balustradą:

a)  na poszerzeniach gzymsu,

b)  na bocznych płaszczyznach gzymsu.

2. Maszty latarń powinny mieć w szczególności:

1)  poziome podstawy płytowe służące do łączenia z konstrukcją obiektu - dla przypadków określonych w ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a),

2)  pionowe płyty kotwiące służące do łączenia z konstrukcją obiektu - dla przypadków określonych w ust. 1 pkt 2 lit. b).

§  289.

1. Kable zasilające latarnie w energię elektryczną powinny być umieszczone w rurach ochronnych, osadzonych w konstrukcji lub podwieszonych do konstrukcji.

2. Rury ochronne, o których mowa w ust. 1, powinny mieć:

1)  średnicę nie mniejszą niż 75 mm,

2)  promienie krzywizn na załamaniach trasy kabla większe niż 0,5 m,

3)  zapewniony odpływ zbierającej się w nich wody.

3. Kable, o których mowa w ust. 1, powinny spełniać odpowiednio wymagania określone w dziale VII dla urządzeń obcych.

Rozdział  15
Wentylacja

§  290.

W tunelu, w zależności od jego długości, powinna być przewidziana wentylacja do odprowadzania spalin oraz usuwania dymu i ciepła w przypadku pożaru.

§  291.

Instalacje wentylacyjne tuneli drogowych powinny zapewnić:

1)  wymianę powietrza - aby nie zostały przekroczone stężenia zanieczyszczeń zagrażające przebywającym w tunelu użytkownikom dróg,

2)  bezpieczeństwo i komfort jazdy - poprzez usuwanie dymów ograniczających widoczność oraz regulowanie temperatury i ruchu powietrza.

§  292.

1. Wentylacja tuneli drogowych powinna być ustalona na podstawie stężenia określonego ułamkiem molowym tlenku węgla i tlenku azotu w powietrzu tunelu oraz emisji dymów ograniczających widoczność.

2. Dopuszczalne stężenie określone ułamkiem molowym tlenku węgla w powietrzu tunelu określa tabela:

Rodzaj tunelu

rodzaj ruchu

Dopuszczalne stężenie określone ułamkiem molowym tlenku węgla

ruch pojazdów płynny, %

ruch pojazdów utrudniony lub zatrzymywany, %

W ciągu ulic miejskich

0,015

0,015

W ciągu dróg klas A i S

0,015

0,025

Górski

0,015

0,025

Na wyjściu z tunelu przy wentylacji podłużnej

0,025

0,025

Przebywanie w tunelu personelu wykonującego pracę

0,005

 

3. Dopuszczalne stężenie, określone ułamkiem molowym tlenku azotu w powietrzu tunelu, wynosi 0,0025%.

4. Dopuszczalne stężenie dymu w powietrzu tunelu, określone współczynnikiem widoczności i komfortu jazdy, podaje tabela:

Rodzaj tunelu

rodzaj ruchu

Współczynnik widoczności i komfortu jazdy

ruch pojazdów

płynny(m-1)

ruch pojazdów

utrudniony lub zatrzymywany

(m-1)

W ciągu ulic miejskich

0,005

0,0075

Pozamiejski przy prędkości pojazdów:

0,0075

0,009

60-80 km/h

100 km/h

0,005

0,009

Przebywanie w tunelu personelu wykonującego pracę

0,003

Konieczność zamknięcia ruchu w tunelu

0,012

 

5. Dopuszczalne stężenie masowe sadzy w powietrzu tunelu wynosi 2 mg/m3.

§  293.

Wentylacja tuneli drogowych może być wykonana w szczególności jako:

1)  naturalna,

2)  mechaniczna:

a)  wzdłużna,

b)  poprzeczna,

c)  mieszana.

§  294.

1. Wentylację naturalną, o której mowa w § 293 pkt 1, działającą dzięki różnicy ciśnień między głowicami tunelu oraz w wyniku ruchu pojazdów, dopuszcza się, z zastrzeżeniem ust. 2, w tunelach o długości:

1)  w ciągu dróg z ruchem jednokierunkowym, bez zatorów, gdy droga przebiega poza tunelem:

a)  w poziomie terenu lub na nasypie - nie większej niż 600 m,

b)  w wykopie - nie większej niż 400 m,

2)  w ciągu dróg o dużym natężeniu ruchu, z zatorami - nie większej niż 200 m.

2. W przypadku korzystnych warunków topograficznych i klimatycznych dopuszcza się wentylację naturalną w tunelach dłuższych, niż podano w ust. 1, pod warunkiem zastosowania rezerwowej wentylacji mechanicznej.

§  295.

1. Wentylację mechaniczną, o której mowa w § 293 pkt 2, działającą dzięki wymuszaniu przepływu powietrza wzdłuż lub w poprzek osi tunelu, dopuszcza się, gdy długość tunelu przy wentylacji:

1)  wzdłużnej - jest nie większa niż 1000 m,

2)  poprzecznej - jest większa niż 1000 m.

2. Wentylacja mechaniczna wzdłużna wymaga:

1)  przy wentylatorach umieszczonych wzdłuż stropu tunelu:

a)  zachowania odległości od ściany - dla ograniczenia wpływu tarcia powietrza o ścianę,

b)  grupowania wentylatorów - aby odległości między grupami były nie mniejsze niż 60 m i nie większe niż 120 m,

c)  odpowiedniej liczby wentylatorów w grupach - dla zapewnienia równomiernego ciśnienia powietrza,

2)  przy zastosowaniu szybów wentylacyjnych - rozmieszczenia czerpni w pobliżu głowic tuneli oraz w środkowej ich części w przypadku nieparzystej liczby czerpni.

3. Wentylacja mechaniczna poprzeczna, z poprzecznym ruchem powietrza na całej długości tunelu, działająca w wyniku różnicy ciśnień w kanałach umieszczanych wzdłuż tunelu, wymaga umieszczenia otworów:

1)  do doprowadzenia powietrza - w dolnej części tunelu na wysokości kół pojazdów,

2)  do odprowadzenia powietrza - w części stropowej, z zastrzeżeniem ust. 4.

4. W wentylacji, o której mowa w ust. 3, dopuszcza się rezygnację z kanałów odprowadzających i usuwanie zużytego powietrza przez głowice tuneli lub pośrednie szyby wywiewne.

4a. 45   Wentylacja mechaniczna poprzeczna oraz półpoprzeczna zastosowana w tunelu prowadzącym jezdnię dwukierunkową i posiadającym centrum kontroli powinna posiadać:

1)  klapy przeciwpożarowe w systemie wentylacji usuwania dymu i ciepła, które mogą być obsługiwane oddzielnie lub grupowo,

2)  możliwość monitorowania wzdłużnej prędkości przepływu powietrza i sterowania nią poprzez odpowiednią regulację przepustnic i wentylatorów systemu wentylacji.

5. Prędkość przepływu powietrza w tunelu z wentylacją mechaniczną nie powinna być większa niż 10 m/s.

§  296.

Jeśli zanieczyszczenia powietrza usuwanego z tuneli przekraczają dopuszczalne stężenia z uwagi na ochronę środowiska, powinny być zastosowane specjalne urządzenia oczyszczające przed wyemitowaniem do atmosfery.

§  297.

1. Przestrzenie zamknięte konstrukcji, pozostające pod normalnym ciśnieniem atmosferycznym, powinny być wyposażone w otwory wentylacyjne i otwory odprowadzające skropliny pary wodnej.

2. Otwory, o których mowa w ust. 1, powinny być:

1)  rozmieszczone tak, aby zapewniały ruch powietrza wewnątrz przekroju,

2)  zabezpieczone przed opadami atmosferycznymi oraz dostępem ptactwa i nietoperzy,

3)  wykonane w betonowych przekrojach skrzynkowych w szczególności za pomocą rur z tworzyw sztucznych, o średnicy 150 mm, z zachowaniem wymagań określonych w § 138 ust. 1 pkt 2.

Rozdział  16
Znaki pomiarowe

§  298.

1. Dla oceny prawidłowej pracy obiektu inżynierskiego powinny być przewidziane w szczególności:

1)  znaki wysokościowe (repery) na obiektach,

2)  wodowskazy przy mostach.

2. Znaki wysokościowe, o których mowa w ust. 1, powinny być umieszczone:

1)  na głowicach tuneli - nie mniej niż 3 sztuki,

2)  na każdej z podpór obiektu mostowego - nie mniej niż 4 sztuki,

3)  po obu stronach przęseł:

a)  nad podporami,

b)  w środku rozpiętości przęseł dłuższych niż 21 m,

w osiach skrajnych dźwigarów lub w punktach znajdujących się nad dolnymi krawędziami ustrojów płytowych.

3. Znaki wysokościowe powinny być powiązane ze stałym znakiem wysokościowym, wykonanym z trwałego materiału i posadowionym na gruncie rodzimym poniżej poziomu przemarzania, poza korpusem drogi w niewielkiej odległości od obiektu.

4. Stały znak wysokościowy, o którym mowa w ust. 3, powinien być w miarę możliwości dowiązany do niwelacji państwowej, z zastrzeżeniem ust. 5.

5. Przy obiektach o długości większej niż 100 m powinny być wykonane dwa znaki, o których mowa w ust. 4, rozmieszczone w pobliżu końców obiektu.

6. Powinno się dążyć do tego, aby obiekty mostowe o długościach nie mniejszych niż 200 m i wymagające stałej obserwacji były wyposażone w stanowiska pomiarowe rozmieszczone poza nimi - w celu umożliwienia cyklicznych pomiarów niwelacyjnych (osiadanie, przechyły podpór, ugięcia przęseł).

Rozdział  17
Urządzenia zapewniające dostęp do obiektów inżynierskich w celach utrzymaniowych

§  299.

1. Urządzeniami umożliwiającymi dostęp do elementów obiektu inżynierskiego w celu, o którym mowa w § 84, mogą być w szczególności chodniki dla obsługi, korytarze, pomosty, spoczniki, galerie, wózki rewizyjne, windy, schody dla obsługi, drabiny i klamry, wykonywane z materiałów trwałych i niepalnych.

2. Urządzenia, o których mowa w ust. 1, powinny być zabezpieczone przed dostępem osób postronnych.

§  300.

Szerokość chodników dla obsługi, korytarzy i pomostów powinna wynosić, gdy służą:

1)  jako przejście lub dojście - nie mniej niż 0,9 m,

2)  do wykonywania prac obsługowych - nie mniej niż 1,2 m.

§  301.

1. Jako przejścia do łożysk, w przypadku braku dostępu z terenu, mogą być zastosowane w szczególności korytarze:

1)  w przyczółkach między ścianą nadłożyskową a skrajną poprzecznicą lub płaszczyzną stanowiącą zakończenie dźwigarów,

2)  w głowicach filarów - jeśli układ konstrukcji przęsła pozwala na uzyskanie odpowiedniej wysokości do poruszania się obsługi i istnieją zabezpieczenia przed upadkiem od strony otwartej przestrzeni.

2. Rolę korytarzy mogą spełniać wewnętrzne przestrzenie dźwigarów skrzynkowych, umożliwiające komunikację w obrębie przęsła bądź między przęsłami oraz dostęp do filarów.

3. Dostęp do korytarzy może być zapewniony w szczególności jako właz:

1)  zamykany w ścianie przyczółka - o szerokości nie mniejszej niż 0,8 m i wysokości nie mniejszej niż 1,6 m,

2)  w płycie chodnika lub w przegrodzie stropowej filara lub w płycie dolnej ustroju skrzynkowego nad filarem, wyposażony w drabinę zamocowaną na stałe lub przestawną - o wymiarach nie mniejszych niż 0,8 m x 0,8 m, z zastrzeżeniem ust. 4.

4. Jeśli otwory, o których mowa w ust. 3 pkt 2, przewidziane są do:

1)  transportu materiałów - powinny mieć wymiary nie mniejsze niż 0,9 m x 0,9 m,

2)  umieszczenia przestawnych drabin - powinny spełniać wymagania określone w § 308 ust. 9 pkt 3.

5. Otwory włazowe, o których mowa w ust. 3 i 4, z wyjątkiem otworów w płycie chodnika, powinny być zabezpieczone za pomocą ażurowych przykryw na zawiasach. Otwory włazowe w płycie chodnika powinny być zabezpieczone przed napływem wody opadowej.

§  302.

1. W stężeniach poprzecznych dźwigarów skrzynkowych, o których mowa w § 301 ust. 2, powinny być przewidziane otwory przełazowe o wymiarach określonych w § 301 ust. 3 pkt 1.

2. Wysokość otworu, o którym mowa w ust. 1, powinna być mierzona od:

1)  podłogi korytarza - gdy suma wysokości i szerokości przegrody jest nie większa niż 0,6 m,

2)  od wierzchu przegrody - gdy suma wysokości i szerokości jest większa niż 0,6 m, z tym że w przypadku progu o wysokości większej niż 0,4 m powinny być przewidziane stopnie spełniające wymagania określone w § 135 ust. 2 pkt 2 i 3.

§  303.

1. Pomosty mogą być zastosowane między dźwigarami na całej długości obiektu lub na odcinkach wynikających z potrzeb, jakim mają służyć.

2. Dostęp do pomostów może być zapewniony jak dla korytarzy bądź za pomocą schodów o szerokości biegu równej 0,8 m, bądź drabin.

§  304.

1. Galerie i spoczniki mogą być zastosowane na odcinkach konstrukcji obiektów mostowych bądź pod elementami ich wyposażenia, wymagających napraw lub czynności eksploatacyjnych. Szerokość ich powinna być nie mniejsza niż 1,2 m, a długość powinna być dostosowana do potrzeb wynikających z przeznaczenia.

2. Dostęp do galerii i spoczników, o których mowa w ust. 1, powinien być zapewniony za pomocą schodów o szerokości nie mniejszej niż 0,8 m lub drabin.

§  305.

1. Wózki rewizyjne, zwane dalej "wózkami", mogą być zastosowane jako ruchome pomosty umieszczone od spodu konstrukcji przęseł albo wewnątrz ich konstrukcji - w celu przemieszczania się wzdłuż osi podłużnej przęseł dla dokonania przeglądów lub wykonania robót utrzymaniowych.

2. Konstrukcja przęseł i podpór pośrednich powinna być tak przewidziana, aby umożliwiony był przejazd wózka wzdłuż całego obiektu bez konieczności jego demontażu, przy czym powinna być w szczególności zapewniona zmiana gabarytów wózka w celu przejazdu nad podporami.

3. Szerokość pomostu wózka, mierzona wzdłuż osi podłużnej obiektu, powinna być nie mniejsza niż 2 m i swym zasięgiem powinna obejmować całą szerokość obiektu. Jeśli uformowanie konstrukcji obiektu od spodu wykazuje znaczne różnice poziomów, wózki powinny być wyposażone w szczególności w dodatkowe rusztowania.

4. Wózki powinny być podwieszone do specjalnych torów jezdnych zamocowanych do konstrukcji obiektu. Tor jezdny powinien zapewnić:

1)  stateczność wózka bez względu na umieszczenie pomostu i obciążenie wynikające z funkcji, jaką wózek ma spełniać,

2)  stały rozstaw i prostoliniowy przebieg szyn,

3)  płynność przejazdu kół wózka,

4)  pochylenie podłużne nie większe niż 3% w przypadku napędu ręcznego,

5)  możliwość ograniczenia ruchu i zablokowania wózka w czasie postoju.

5. Wózki powinny mieć cztery zestawy kół, po dwa zestawy kół na każdej szynie, napędzane ręcznie lub mechanicznie. Rozstaw kół w kierunku podłużnym obiektu powinien zagwarantować stateczność wózka bez względu na umieszczenie pomostu i obciążenie wynikające z funkcji, jaką wózek spełnia. Wymagania w zakresie poruszania i napędu wózka podlegają przepisom Urzędu Dozoru Technicznego.

6. Dostęp do wózków, zależnie od sytuacji, może być zapewniony w szczególności z poziomu terenu, z ławy podłożyskowej przyczółka lub z chodnika obiektu.

§  306.

1. Schody dla obsługi mogą:

1)  być umieszczone na skarpach - zapewniając dostęp do obiektu,

2)  stanowić niezależne konstrukcje lub być powiązane z konstrukcją pomostów, galerii lub spoczników jako elementy zapewniające do nich dostęp.

2. Schody, o których mowa w ust. 1 pkt 2, powinny spełniać wymagania określone w § 128 ust. 2 i 3, § 135 ust. 2 pkt 2 i 3 oraz w § 307 ust. 5.

§  307.

1. Urządzenia, o których mowa w § 303-305 i § 306 ust. 1 pkt 2, powinny zapewnić wysokość w świetle do poruszania się obsługi nie mniejszą niż 1,9 m.

2. Dopuszcza się ograniczenie wysokości, o której mowa w ust. 1, przez wystające elementy na odcinkach przejścia nie dłuższych niż 1,5 m, pod warunkiem że zostaną one odpowiednio oznakowane i prześwit pod nimi będzie nie mniejszy niż 1,6 m. Ograniczenie wysokości nie może być zastosowane na odcinkach przejścia, na których przewidziane jest wykonanie napraw lub czynności obsługowych.

3. Nawierzchnia urządzeń określonych w ust. 1 powinna mieć właściwości przeciwpoślizgowe.

4. Nawierzchnie ażurowe nie mogą mieć otworów o powierzchni większej niż 1700 mm2 i wymiarów umożliwiających przejście kuli o średnicy większej niż 36 mm.

5. Urządzenia określone w ust. 1 powinny być zabezpieczone od strony otwartej przestrzeni balustradą o wysokości 1,1 m, składającą się z poręczy oraz przeciągów rozmieszczonych w połowie wysokości balustrady i na wysokości 15 cm od podłogi.

§  308.

1. W przypadkach braku miejsca lub możliwości przewidywanego sporadycznego wykorzystania, dopuszcza się zastosowanie drabin lub klamer zamiast schodów dla obsługi.

2. Klamry powinny być zastosowane jako zamocowane na stałe do konstrukcji obiektu, a drabiny w szczególności jako:

1)  stałe - zamocowane do konstrukcji obiektu,

2)  przestawne - gdy zamocowanie na stałe jest niemożliwe lub niewskazane z uwagi na dostęp osób postronnych,

3)  stałe lub ruchome - zawieszone na poręczy balustrady.

3. Szerokość użytkowa drabin lub klamer, o których mowa w ust. 1, powinna być nie mniejsza niż 0,5 m, a odstępy między szczeblami drabiny lub pionowymi klamrami nie mogą być większe niż 0,3 m. Począwszy od wysokości 3 m od poziomu podłogi, drabiny i klamry powinny być wyposażone w urządzenia zabezpieczające przed upadkiem. Przez szerokość użytkową drabin rozumie się długość szczeblin drabiny w prześwicie jej pobocznic.

4. Jako zabezpieczenie przed upadkiem, o którym mowa w ust. 3, powinny być zastosowane poziome obręcze. Rozstaw obręczy powinien być nie większy niż 0,8 m, przy czym obręcze powinny być usztywnione pionowymi prętami, rozmieszczonymi w odstępie nie większym niż 0,3 m. Odległość obręczy ochronnej od drabiny lub klamer w miejscu najbardziej oddalonym nie powinna być mniejsza niż 0,7 m i większa niż 0,8 m.

5. Odległość drabiny lub klamer od ściany bądź innego elementu konstrukcji, do których są zamocowane, powinna być nie mniejsza niż 0,15 m.

6. Drabiny stałe i zawieszone oraz ciągi klamer o wysokości większej niż 10 m powinny być wyposażone w spoczniki o wymiarach nie mniejszych niż 0,8 m x 0,8 m, rozmieszczone w odstępie (8÷10) m. Spoczniki umieszczone z boku drabin lub ciągu klamer powinny być zabezpieczone poręczą spełniającą wymagania określone w § 307 ust. 5, a w konstrukcji urządzeń zabezpieczających przed upadkiem powinny być przewidziane odpowiednie wycięcia prętów podłużnych umożliwiające wejście na spocznik.

7. Drabiny stałe, o których mowa w ust. 2 pkt 1, powinny być zamocowane pionowo. Zamocowanie drabiny nie powinno ograniczać wzajemnych przemieszczeń łączonych elementów konstrukcji.

8. Drabiny lub klamry powinny wystawać 1,1 m ponad poziom, do którego prowadzą. Drabiny stałe, w razie braku możliwości wyprowadzenia do wymaganej wysokości, powinny być przedłużone:

1)  klamrami - rozmieszczonymi jak szczeble drabiny,

2)  dwoma pionowymi klamrami o długości 1 m - rozmieszczonymi w odstępie 0,6 m.

9. Drabiny przestawne, o których mowa w ust. 2 pkt 2, powinny mieć:

1)  nachylenie do poziomu ~70°,

2)  zabezpieczenie podstawy przed przesunięciem,

3)  prześwit między krawędzią otworu, w którym zostały umieszczone, a płaszczyzną drabiny od strony wchodzącego - nie mniejszy niż 0,8 m.

10. Drabiny zawieszone, o których mowa w ust. 2 pkt 3, niezależnie od spełnienia odpowiednio wymagań określonych w ust. 3-7, powinny mieć pobocznice i urządzenia zabezpieczające przed upadkiem, wystające 1,1 m ponad poziom poręczy, oraz powinny być dodatkowo wyposażone w szczególności w:

1)  uchwyty - do podnoszenia w czasie montażu,

2)  spocznik w dolnej części drabiny o wymiarach nie mniejszych niż 0,8 m x 1,2 m, przewidziany asymetrycznie w stosunku do drabiny i zabezpieczony balustradami zgodnie z wymaganiami określonymi w § 307 ust. 5,

3)  drabinę od strony chodnika - do umożliwienia wejścia na poziom poręczy,

4)  blachy dociskowe przymocowane do pobocznic drabiny na poziomie belki gzymsowej obiektu mostowego - do opierania drabiny o konstrukcję obiektu.

11. Nawierzchnia spoczników drabin, o których mowa w ust. 6 i 10, powinna spełniać wymagania określone w § 307 ust. 3 i 4.

Rozdział  18 
Kanały technologiczne na obiektach inżynierskich

§  308a.

1. Umieszczenie na obiekcie inżynierskim kanału technologicznego nie może naruszać elementów technicznych obiektu inżynierskiego oraz nie może powodować ani przyczyniać się do czasowego lub trwałego zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego albo zmniejszenia wartości użytkowej obiektu.

2. Kanały technologiczne nie powinny przekazywać szkodliwych oddziaływań na konstrukcję obiektu, pomieszczenia oraz jego otoczenie, jak również nie mogą ograniczać jego światła.

3. Studnie kanału technologicznego powinny być umieszczane poza konstrukcją obiektu, a ich posadowienie nie powinno pogarszać warunków, o których mowa w ust. 2.

4. Kanał technologiczny nie może naruszać skrajni, o której mowa w § 55, ani ograniczać możliwości przebudowy lub remontu, jak również powodować utrudnień w wykonywaniu czynności utrzymaniowych.

5. Posadowienie kanału technologicznego oraz jego studni nie może pogarszać warunków umieszczania instalacji służących zarządzaniu ruchem drogowym, posadowienia urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego, a także odwodnienia obiektu, a jego usytuowanie powinno spełniać warunki, o których mowa w § 309-311.

DZIAŁ  VII
URZĄDZENIA OBCE NA OBIEKTACH INŻYNIERSKICH

Rozdział  1
Wymagania ogólne

§  309.

1. Wszelkie urządzenia obce w postaci przewodów: gazowych i z cieczami palnymi, wodociągowych, kanalizacyjnych, sieci cieplnej oraz kabli elektroenergetycznych, teletechnicznych itp. powinny być umieszczone na specjalnie w tym celu wykonanych konstrukcjach, nie związanych z konstrukcją obiektu inżynierskiego, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. W wyjątkowych przypadkach, gdy nie ma możliwości zastosowania rozwiązań, o których mowa w ust. 1, dopuszcza się przeprowadzenie tych urządzeń przez obiekty mostowe, z wyjątkiem tymczasowych obiektów mostowych, pod warunkiem uzyskania zgody zarządzającego obiektem i spełnienia wymagań określonych w § 310.

3. Urządzenia obce emitujące hałasy, drgania i prądy błądzące, zainstalowane w pomieszczeniach technicznych, o których mowa w § 185, lub podwieszone do obiektu inżynierskiego, nie powinny przekazywać szkodliwych oddziaływań na konstrukcję obiektu i pomieszczeń oraz na otoczenie.
§  310. Urządzenia, o których mowa w § 309 ust. 1, i dopuszczone do przeprowadzenia przez obiekt inżynierski:

1)  nie powinny:

a)  zagrażać bezpieczeństwu ruchu na obiekcie i pod obiektem,

b)  zagrażać bezpieczeństwu konstrukcji,

c)  pogarszać wyglądu obiektu przez wystające elementy urządzeń,

d)  być wbudowane w elementy konstrukcji obiektu,

e)  utrudniać robót utrzymaniowych obiektu,

f)  utrudniać wykonywania przeglądów technicznych obiektu,

2)  powinny:

a)  być umieszczone na specjalnych galeriach lub wspornikach przewidzianych między dźwigarami lub pod wspornikami chodnikowymi z zastosowaniem odpowiednich osłon maskujących, spełniając wymagania określone w § 319 ust. 5,

b)  zachować odległości między przewodami i urządzeniami spełniające wymagania Polskiej Normy i zapewniające ich przeglądy i naprawy,

c)  mieć zapewniony dostęp w celach utrzymaniowych,

d)  przechodzić przez elementy poprzeczne obiektu w specjalnie uformowanych otworach lub rurach ochronnych,

e)  spełniać wymagania określone w odnośnych przepisach, dotyczących budowy i eksploatacji przewidzianych dla poszczególnych urządzeń,

f)  być zaopatrzone w rozwiązania techniczne umożliwiające samokompensację wydłużeń cieplnych oraz eliminację ewentualnych odkształceń urządzeń obcych wywołanych deformacją lub osiadaniem obiektu,

g)  być zabezpieczone antykorozyjnie, jeśli wykonane są ze stali; odnosi się to również do konstrukcji podpierających, o których mowa w lit. a).

§  311.

1. Urządzenia odcinające dopływ gazu, cieczy lub energii elektrycznej powinny być zainstalowane poza obiektem w miejscach łatwo dostępnych i zabezpieczonych przed wpływami atmosferycznymi, uszkodzeniami mechanicznymi i dostępem osób postronnych; miejsca te powinny być odpowiednio oznakowane.

2. W przypadku przeprowadzenia przewodów z cieczami w zamkniętych (skrzynkowych) lub korytowych konstrukcjach obiektu, powinny być przewidziane otwory umożliwiające odpływ cieczy z tych obiektów w sytuacjach awaryjnych.

Rozdział  2
Rurociągi i przewody gazowe

§  312.

1. Rurociągi i przewody gazowe przeprowadzone przez obiekt mostowy, spełniające wymagania Polskiej Normy, powinny być umieszczone na całej długości obiektu w stalowych szczelnych rurach ochronnych wystających poza końce obiektu i nie ograniczających swobody przemieszczeń ustroju nośnego. Rury stalowe powinny być zabezpieczone przed wpływem prądów błądzących, stosownie do wymagań Polskiej Normy.

2. Przewody gazowe powinny być zaopatrzone w zawory odcinające, umieszczone na odcinkach poza rurami ochronnymi po obu stronach obiektu w odległości nie mniejszej niż 25 m i nie większej niż 110 m.

3. Rury ochronne, o których mowa w ust. 1, powinny być wyprowadzone poza koniec obiektu (ścianę przyczółka, skrajną poprzecznicę przęsła zatopionego w nasypie, płytę przejściową) przy ciśnieniu gazu:

1)  nie większym niż 0,4 MPa - na odległość 4 m,

2)  większym niż 0,4 MPa - na odległości określone w warunkach technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe.

4. Rury ochronne, o których mowa w ust. 1, powinny być zakończone studniami z odpowiednią wentylacją grawitacyjną lub mechaniczną - w przypadku gęstości gazu większej niż gęstość powietrza. Wylot przewodu wentylacyjnego powinien być wyprowadzony poza korpus drogi i umieszczony na wysokości:

1)  od terenu - nie mniejszej niż 2,5 m,

2)  od przewodu z gazem lżejszym od powietrza - nie mniejszej niż 1 m.

Rozdział  3
Przewody kanalizacyjne

§  313.

1. Przewody kanalizacyjne przeprowadzone przez obiekt mostowy powinny być umieszczone w stalowych szczelnych rurach ochronnych, spełniających wymagania określone w § 312 ust. 1.

2. Przewody kanalizacyjne powinny być zaopatrzone w zawory odcinające:

1)  od strony napływu ścieków - przy cyrkulacji grawitacyjnej,

2)  z obu stron obiektu - przy cyrkulacji ciśnieniowej.

3. Rury ochronne, o których mowa w ust. 1, powinny mieć zapewnioną możliwość odprowadzenia ścieków do specjalnych zbiorników rezerwowych, umieszczonych poza drogą.

Rozdział  4
Przewody wodociągowe

§  314.

1. Przewody wodociągowe przeprowadzone przez obiekt mostowy, usytuowany w szczególności nad drogą, powinny być umieszczone w stalowych szczelnych rurach ochronnych, spełniających wymagania określone w § 312 ust. 1.

2. Przewody wodociągowe powinny być zaopatrzone w zawory odcinające, umieszczone poza obiektem po obu jego stronach.

3. Rury ochronne, o których mowa w ust. 1, powinny mieć zapewnioną możliwość odprowadzenia wody do kanalizacji.

Rozdział  5
Rurociągi i przewody cieplne

§  315.

Rurociągi i przewody cieplne przeprowadzone przez obiekt mostowy powinny być umieszczone w stalowych szczelnych rurach ochronnych, spełniających wymagania określone w § 312 ust. 1 oraz w § 314 ust. 2 i 3.

Rozdział  6
Linie elektroenergetyczne i telekomunikacyjne oraz instalacje elektroenergetyczne i telekomunikacyjne

§  316.

1. Zabrania się przeprowadzenia przez obiekt mostowy kabli elektroenergetycznych o napięciu większym niż 20 kV. Kable elektroenergetyczne i telekomunikacyjne powinny być umieszczone w rurach ochronnych stalowych, zabezpieczonych przed wpływem prądów błądzących, stosownie do wymagań Polskiej Normy, lub w rurach z tworzyw sztucznych, nie ograniczających swobody przemieszczeń ustrojów nośnych obiektów.

2. Kable elektroenergetyczne powinny być zaopatrzone w urządzenia do wyłączenia napięcia, umieszczone poza obiektem po obu jego stronach, w odległości określonej w § 319 ust. 6.

§  317.

Studnie kablowe instalacji telekomunikacyjnej powinny być umieszczone poza konstrukcją obiektu. Dopuszcza się ich instalowanie pod pomostem obiektu, gdy zachodzi konieczność spełnienia wymagań Polskiej Normy odnośnie do przelotów między studniami.

DZIAŁ  VIII
BEZPIECZEŃSTWO POŻAROWE

§  318.

1. Obiekty inżynierskie powinny być zaprojektowane i wykonane z materiałów niepalnych, z zastrzeżeniem ust. 3.

2. Urządzenia umożliwiające dostęp do elementów obiektu inżynierskiego; o którym mowa w ust. 1, oraz do urządzeń obcych przeprowadzonych przez obiekt, o których mowa w § 312-316, powinny być zaprojektowane i wykonane z materiałów niepalnych.

3. Dopuszcza się zaprojektowanie i wykonanie kładek z materiałów trudno zapalnych.

§  319.

1. Pod obiektami mostowymi oraz w ich konstrukcji nie powinny być umieszczone rozdzielnie, stacje energetyczne, transformatory oraz pompownie cieczy i gazów palnych.

2. Pod obiektami mostowymi zabrania się usytuowania obiektów zagrożonych wybuchem oraz obiektów, w których występują materiały palne, a obciążenie ogniowe jest większe niż 500 MJ/m2.

3. Obiekty, o których mowa w ust. 2, powinny być wykonane z materiałów niepalnych i znajdować się w odległości nie mniejszej niż 6 m od rzutu poziomego obiektu mostowego.

4. Przestrzenie pod obiektami mogą być wykorzystane na garażowanie samochodów osobowych, pod warunkiem że spód ustroju nośnego znajduje się od poziomu terenu na wysokości:

1)  dla konstrukcji stalowych - nie mniejszej niż 4,5 m,

2)  dla konstrukcji betonowych - nie mniejszej niż 3 m.

Inne wykorzystanie przestrzeni pod przęsłami obiektów mostowych może być dopuszczone za zgodą jednostek zarządzających tymi obiektami oraz właściwej komendy powiatowej Państwowej Straży Pożarnej, przy zapewnieniu swobodnych dojazdów i dróg ewakuacyjnych.

5. Kable elektroenergetyczne nie powinny być umieszczone z przewodami gazowymi i cieczami palnymi we wspólnych kanałach lub w tych samych przedziałach między dźwigarami lub podłużnicami.

6. Zawory odcinające dopływ gazu lub cieczy palnych oraz urządzenia do wyłączenia napięcia w kablach elektroenergetycznych powinny być zainstalowane poza obiektem w odległości nie mniejszej niż 25 m od przyczółków.

7. Dojścia do kanałów lub pomostów, w których umieszczone są przewody gazowe lub z cieczami palnymi, powinny być zapewnione w obiektach o długości większej niż 100 m w każdym przęśle, przy czym odległości między dojściami i włazami nie powinny być mniejsze niż 50 m; dojścia i włazy powinny być dostosowane do wprowadzenia sprzętu i środków gaśniczych. Wymiary i oznakowanie włazów powinno być uzgodnione z właściwą komendą powiatową Państwowej Straży Pożarnej.

§  320.

Przewody i kable umieszczone w obiektach inżynierskich powinny mieć cechę nierozprzestrzeniania ognia.

§  321.

1. Konstrukcja tunelu służącego do przeprowadzenia drogi powinna posiadać odporność ogniową w zakresie nośności ogniowej nie niższą niż 240 minut, a strop lub ściana rozdzielająca jego nawy odpowiednio także w zakresie szczelności ogniowej (E) i izolacyjności ogniowej (I).

1a. Konstrukcja tunelu, innego niż tunel, o którym mowa w ust. 1, powinna posiadać klasę odporności ogniowej w zakresie nośności ogniowej (R) nie niższą niż R 120.

1b. Jeżeli jakakolwiek część konstrukcji tunelu, o którym mowa w ust. 1a, jest elementem konstrukcyjnym innego obiektu budowlanego, to klasa odporności ogniowej w zakresie nośności ogniowej (R) tej części i części powiązanych z nią statycznie nie powinna być niższa od klasy odporności ogniowej w zakresie nośności ogniowej (R) konstrukcji głównej tego obiektu budowlanego.

1c. Urządzenia i instalacje stanowiące istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa wyposażenie tunelu powinny być wykonane w sposób zapewniający ich funkcjonowanie w warunkach pożaru przez wymagany czas.

1d. Tunel posiadający urządzenia bezpieczeństwa niezbędne do ewakuacji, zasilane energią elektryczną, powinien posiadać awaryjne zasilanie w energię, zdolne zapewnić działanie tych urządzeń do chwili opuszczenia tunelu przez jego użytkowników

2. Kable elektroenergetyczne oraz oświetlenia awaryjnego powinny być umieszczone w dolnej części tunelu i odporne na działanie wysokiej temperatury.

3. Zasilanie oświetlenia i sygnalizacji w energię elektryczną powinno być przeprowadzone z obu końców tunelu i rozdzielone na sekcje.

3a. Elektryczne obwody kontrolne i pomiarowe powinny być zaprojektowane w taki sposób, żeby uszkodzenie miejscowe któregoś z nich nie miało wpływu na obwody nieuszkodzone.

4. Systemy wentylacji mechanicznej tunelu powinny usuwać dym i ciepło w sposób:

1)  zapewniający bezpieczeństwo służbom ratowniczym,

2)  uniemożliwiający zadymienie lub wzrost temperatury w czasie potrzebnym do ewakuacji ludzi na obszarze tunelu przeznaczonym do ewakuacji.

4a. Wentylatory służące do usuwania dymu i ciepła powinny posiadać, określoną według Polskiej Normy dotyczącej wymagań dla wentylatorów oddymiających, klasę F wynikającą z obliczeniowej temperatury dymu, przy czym klasa ta nie może być mniejsza niż F400 120.

5. W tunelu z wentylacją poprzeczną kanały świeżego i zużytego powietrza powinny być oddzielone przegrodami z materiałów niepalnych o klasie odporności ogniowej ze względu na szczelność ogniową (E) i dymoszczelność (S) co najmniej ES 120.

5a. Tunel o długości większej niż 500 m powinien być wyposażony w system sygnalizacji pożarowej.

5b. Wymaganie, o którym mowa w ust. 5a, nie dotyczy tunelu z wentylacją naturalną.

6. Wentylatory wywiewne we wszystkich systemach wentylacyjnych powinny być przystosowane do pracy w podwyższonej temperaturze lub chłodzone.

§  322.

1. Tunel o długości większej niż 500 m powinien posiadać punkty alarmowe zlokalizowane we wnękach ściany bocznej tunelu, przy czym dopuszcza się ich wykonanie w postaci skrzynek na ścianie bocznej tunelu.

2. Punkty alarmowe powinny być usytuowane w pobliżu wjazdów i w głębi tunelu w odstępach, które nie przekraczają 150 m, w tym na wysokości zatoki awaryjnej, jeżeli występuje.

3. Punkty alarmowe powinny być wyposażone co najmniej w telefon alarmowy i dwie gaśnice proszkowe z proszkiem ABC o masie środka gaśniczego nie mniejszej niż 6 kg każda

4. Punkty alarmowe zlokalizowane w zamkniętych drzwiami wnękach ściany bocznej tunelu powinny zawierać informację, że punkt alarmowy nie zapewnia ochrony w przypadku pożaru.

§  322a.

1. Tunel o długości większej niż 150 m nieposiadający pasów awaryjnych lub utwardzonych poboczy powinien posiadać drogi ewakuacyjne o co najmniej jednym pasie ruchu pieszego, które powinny być oddzielone krawężnikiem od pasa ruchu.

2. W tunelu odbudowywanym, rozbudowywanym i przebudowywanym dopuszcza się, aby drogi ewakuacyjne o co najmniej jednym pasie ruchu pieszego nie były oddzielone krawężnikiem od pasa ruchu.

§  322b.

1. Tunel o długości większej niż 500 m powinien posiadać wyjścia awaryjne umożliwiające jego użytkownikom opuszczenie go bez pojazdów i dotarcie w miejsce bezpieczne oraz zapewniające pieszy dostęp do tunelu służbom ratowniczym.

2. Wyjściem awaryjnym może być w szczególności:

1)  bezpośrednie wyjście z tunelu na zewnątrz,

2)  przejście poprzeczne między nawami tunelu lub przejście do innego tunelu,

3)  wyjście na galerię ewakuacyjną,

4)  schron z drogą ewakuacyjną wydzieloną pożarowo od nawy tunelu.

3. Nie dopuszcza się budowania schronów bez wyjść na drogi ewakuacyjne, które prowadzą na otwartą przestrzeń.

4. Odległość między dwoma wyjściami awaryjnymi, o których mowa w ust. 1, nie może przekraczać 500 m.

5. Wyjścia awaryjne powinny być zamykane drzwiami przeciwpożarowymi o klasie odporności ogniowej EI 120 S 60 określonej zgodnie z Polską Normą dotyczącą klasyfikacji ogniowej wyrobów budowlanych na podstawie badań odporności ogniowej.

6. W tunelach dwunawowych o długości większej niż 500 m oraz w odrębnych tunelach, jeżeli nawy lub tunele usytuowane są na tym samym lub zbliżonym poziomie, powinny być zapewnione przejścia poprzeczne między nawami tunelu lub pomiędzy tunelami.

7. Przejścia poprzeczne, o których mowa w ust. 6, powinny być:

1)  rozmieszczone w odstępach nie większych niż co 500 m,

2)  zamykane drzwiami przeciwpożarowymi o klasie odporności ogniowej EI 120 S 60 określonej zgodnie z Polską Normą dotyczącą klasyfikacji ogniowej wyrobów budowlanych na podstawie badań odporności ogniowej,

3)  odpowiednie do wykorzystania ich przez służby ratownicze, przy czym nie powinny mieć one szerokości mniejszej niż 1,4 m i wysokości mniejszej niż 2,2 m.

8. Przed wjazdami do tunelu, o którym mowa w ust. 6, powinny być zapewnione, dostępne dla służb ratowniczych, przejazdy awaryjne między nawami tunelu lub pomiędzy tunelami.

9. Wymagania, o którym mowa w ust. 8, nie stosuje się, jeżeli uwarunkowania terenowe uniemożliwiają wykonanie przejazdu awaryjnego.

10. Wyjścia awaryjne oraz prowadzące do nich drogi ewakuacyjne należy oznakować znakami bezpieczeństwa określonymi w załączniku nr 4 do rozporządzenia.

11. Znaki bezpieczeństwa określające kierunek oraz odległość do wyjścia awaryjnego powinny być umieszczone na ścianach bocznych tunelu w odległości nie większej niż 25 m, na wysokości od 1 m do 1,5 m.

§  322c.

1. Tunel o długości większej niż 500 m powinien być wyposażony w hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80 usytuowane w pobliżu wjazdów do tunelu i w tunelu w odległościach nieprzekraczających 250 m.

2. W tunelu hydranty zewnętrzne powinny być umieszczone we wnękach jego ściany bocznej w sposób umożliwiający podłączenie węży pożarniczych.

§  323.

1. Kanalizacja deszczowa w tunelu powinna umożliwiać szybkie przejęcie cieczy łatwopalnych i trujących z uszkodzonych zbiorników służących do przewozu towarów niebezpiecznych i odprowadzenie ich do specjalnych zbiorników umieszczonych poza obiektem.

2. Kanalizacja, o której mowa w ust. 1, powinna zapobiec rozprzestrzenieniu się pożaru.

§  324.

1. Elementy tymczasowych obiektów mostowych przewidziane na okres dłuższy niż 3 lata powinny być wykonane z materiałów co najmniej trudno zapalnych.

2. Tymczasowe obiekty mostowe przewidziane na okres nie dłuższy niż 3 lata, wykonane w całości lub częściowo z materiałów palnych, powinny być wyposażone w następujący sprzęt i środki gaśnicze:

1)  skrzynie z suchym piaskiem po obu stronach obiektu w pobliżu przyczółków, o pojemności nie mniejszej niż 0,5 m3,

2)  jedną beczkę z wodą o pojemności 200 l oraz jedną skrzynię z suchym piaskiem o pojemności nie mniejszej niż 0,25 m3 - na obiektach, których długość jest większa niż 50 m, a nie przekracza 100 m,

3)  beczki z wodą i skrzynie z piaskiem o pojemnościach, jak określono w pkt 2, rozmieszczone w odstępie nie większym niż 100 m - na obiektach o długości większej niż 100 m.

3. W okresach jesienno-zimowych woda, o której mowa w ust. 2 pkt 2 i 3, powinna zawierać substancje obniżające temperaturę krzepnięcia.

§  325.

Pod przęsłami tymczasowych obiektów mostowych:

1)  nie powinny znajdować się zabudowania i składowiska materiałów,

2)  powinny być zainstalowane oddymnice z blach o grubości nie mniejszej niż 2 mm lub z innych materiałów niepalnych - jeśli obiekty usytuowane są nad torami linii kolejowych z trakcją parową lub spalinową.

Dział  VIIIa
SYSTEMY I URZĄDZENIA BEZPIECZEŃSTWA W TUNELACH

§  325a.

1. Tunel o długości większej niż 3000 m powinien posiadać centrum kontroli systemów bezpieczeństwa i urządzeń zainstalowanych w tunelu, system monitorowania video i system automatycznie wykrywający zdarzenia drogowe.

2. W jednym centrum kontroli może być prowadzony nadzór nad kilkoma tunelami.

§  325b.

W tunelu o długości większej niż 3000 m powinna być zainstalowana sygnalizacja świetlna, zapory i znaki lub tablice tekstowe o zmiennej treści w odstępach nie większych niż 1000 m, służące do zatrzymywania pojazdów w sytuacjach awaryjnych. Jako uzupełnienie sygnalizacji świetlnej, zapór, znaków lub tablic tekstowych o zmiennej treści mogą być stosowane głośniki umożliwiające przekazywanie komunikatów dźwiękowych.

§  325c.

1. Tunel o długości większej niż 1000 m powinien być wyposażony w urządzenia zapewniające łączność radiową służbom ratowniczym.

2. Urządzenia, o których mowa w ust. 1, stosuje się również w tunelach o długości mniejszej niż 1000 m, jeżeli ich uwarunkowania techniczne lub lokalizacyjne uniemożliwiają łączność służbom ratowniczym.

3. Schrony oraz inne przestrzenie, w których ewakuujący się użytkownicy tunelu mogą czasowo przebywać przed wydostaniem się na zewnątrz, powinny być wyposażone w głośniki umożliwiające nadawanie komunikatów alarmowych i urządzenia do przekazywania informacji na zewnątrz oraz wentylację nadciśnieniową w stosunku do atmosfery tunelu.

§  325d.

Tunele oraz zastosowane w nich urządzenia bezpieczeństwa, w tym urządzenia przeciwpożarowe, należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami dotyczącymi znaków bezpieczeństwa.

DZIAŁ  IX
PRZEPISY PRZEJŚCIOWE I KOŃCOWE

§  326.

Przepisów rozporządzenia nie stosuje się do obiektów inżynierskich, dla których została wydana decyzja o pozwoleniu na budowę lub został złożony wniosek o wydanie takiej decyzji, przed dniem wejścia w życie rozporządzenia.

§  327.

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

ZAŁĄCZNIKI

ZAŁĄCZNIK Nr  1
OBLICZANIE ŚWIATEŁ MOSTÓW I PRZEPUSTÓW

1 .Wstęp

1.1. Przedmiot załącznika

Przedmiotem załącznika są zasady określania świateł mostów i przepustów.

1.2. Zakres stosowania

Załącznik obowiązuje przy projektowaniu mostów oraz przepustów na ciekach naturalnych i sztucznych.

Podane wzory i zalecenia mogą być stosowane:

- dla mostów na drogach klas A, S, GP, G i Z projektowanych w przekrojach, dla których powierzchnia zlewni nie przekracza 20.000 km2,

- dla pozostałych obiektów projektowanych w przekrojach, dla których powierzchnia zlewni nie przekracza 30.000 km2.

Dla mostów projektowanych w przekrojach o zlewniach większych, w trudnych warunkach terenowych lub z nietypowym usytuowaniem mostu, obliczenia hydrauliczne powinny być poprzedzone rozszerzonymi badaniami terenowymi, konsultowane z właściwymi jednostkami naukowo-badawczymi i ewentualnie poparte wynikami badań modelowych.

1.3. Określenie przepływu miarodajnego i miarodajnej rzędnej zwierciadła wody

1.3.1.Obliczenia hydrauliczne przeprowadza się dla przepływu miarodajnego Qm. Jest on równy maksymalnemu przepływowi rocznemu o odpowiednim prawdopodobieństwie wystąpienia lub przewyższenia, podanym w rozporządzeniu.

1.3.2.Wielkość przepływu miarodajnego wynika z obliczeń hydrologicznych, nie objętych treścią załącznika.

1.3.3. Miarodajna rzędna zwierciadła wody zm jest to rzędna w niezabudowanym przekroju mostowym odpowiadająca przepływowi miarodajnemu Qm.

1.3.4. Sposób wyznaczenia miarodajnej rzędnej zwierciadła wody zależy od lokalizacji przekroju mostowego:

1.3.4.1. Jeżeli odległość między przekrojami mostowym i wodowskazowym l nie jest duża, a na odcinku między nimi nie występują ani dopływy, ani wyraźne nieregularności koryta wielkich wód, rzędną zm obliczyć można dodając lub odejmując od rzędnej wody w przekroju wodowskazowym, odpowiadającej przepływowi miarodajnemu, różnicę poziomów między przekrojem wodowskazowym i mostowym Δz = il. Spadek zwierciadła wody i należy określić wykorzystując wyniki pomiarów terenowych.

1.3.4.2. Jeżeli powyższe warunki nie są spełnione, miarodajną rzędną zwierciadła wody określa się zgodnie z zasadami obliczeń hydraulicznych przepływów w korytach otwartych.

1.3.4.3. Jeżeli most lub przepust znajduje się w zasięgu spiętrzenia istniejącej lub projektowanej budowli wodnej, to miarodajną rzędną zwierciadła wody należy przyjąć na podstawie krzywej spiętrzenia obliczonej dla tej budowli przy przepływie miarodajnym Qm.

1.3.4.4. Jeżeli przeprawa drogowa projektowana jest na odcinku ujściowym rzeki, należy rozpatrzyć wpływ wezbrania na rzece głównej na podniesienie się zwierciadła w przekroju przeprawy.

1.4. Dane wyjściowe do obliczeń

Do obliczeń niezbędne są informacje pochodzące z istniejących map, planów, materiałów pomiarowych i inwentaryzacyjnych, projektów i prac studialnych oraz pomiarów terenowych i badań gruntu, pozwalające na:

- zorientowanie się co do charakteru cieku, stabilności jego koryta, zmian przebiegu nurtu, występowania rozgałęzień itp.,

- określenie miarodajnej rzędnej zwierciadła wody i spadku zwierciadła wody przy przepływie miarodajnym,

- określenie przekrojów koryta w osi przeprawy, powyżej i poniżej,

- określenie warunków transportu rumowiska w cieku w czasie wezbrań i ustalenie, czy ruch ten odbywa się całym przekrojem, czy tylko korytem głównym cieku,

- określenie prędkości nierozmywających w przekroju pod mostem bądź za przepustem.

2. Obliczenia hydrauliczne mostów

2.1. Zasady obliczeń

2.1.1. Obliczenia hydrauliczne mostów obejmują:

- wyznaczenie minimalnego światła mostu,

- określenie spodziewanego pogłębienia koryta w przekroju mostowym,

- określenie rozmyć lokalnych przy filarach,

- określenie wysokości spiętrzenia przed mostem.

2.1.2. Minimalne światło mostu należy wyznaczać z warunku dopuszczalnych rozmyć w przekroju mostowym. Jeżeli nie jest przewidywane rozmycie (pogłębienie) koryta, prędkość w przekroju mostowym nie może przekraczać prędkości nierozmywających, natomiast w przypadku dopuszczalnego pogłębienia koryta obliczenia opierają się na warunku zrównania ilości transportowanego rumowiska w przekroju niezabudowanym i w przekroju mostowym.
Podstawową zależnością stosowaną w załączniku, wiążącą parametry dwóch przekrojów (1 i 2) ze względu na wyrównanie zdolności transportowej, jest wzór:

wzor_1[2.1]

gdzie B - szerokość koryta, h - jego głębokość, Q - przepływ w korycie.

2.1.3. Schematyzacja przekroju mostowego:

a) do obliczeń należy przyjąć rzędną zwierciadła wody w przekroju mostowym równą rzędnej miarodajnej zm,

b) w przypadku przekroju mostowego, obejmującego koryto główne oraz część terenów zalewowych, na których nie występuje znaczący ruch rumowiska, do obliczeń pogłębienia koryta należy stosować schemat przekroju dwuczęściowego złożonego z części: głównej i zalewowej, obejmującej oba tarasy łącznie; dla każdej z tych części określa się głębokość średnią i prędkość średnią,

c) we wszystkich innych przypadkach należy określać głębokość średnią i prędkość średnią dla całego przekroju mostowego.

2.1.4. Podstawowe oznaczenia

2.1.4.1. Przekrój niezabudowany, przekrój powyżej mostu

Przy określaniu parametrów koryta niezabudowanego używa się podziału na koryta o przekroju "wielodzielnym" i "zwartym". Schemat przekroju wielodzielnego należy stosować w przypadku, gdy intensywny ruch rumowiska odbywa się wyłącznie korytem głównym, a na terenach zalewowych występują tylko lokalne rozmycia i odkłady materiału niesionego przez rzekę. W pozostałych przypadkach należy stosować schemat przekroju zwartego.

Dla przekroju wielodzielnego (rys. 2.1) stosuje się oznaczenia:

Fog - pole przekroju poprzecznego koryta głównego,

Foz = Fozl + Fozp - pole przekroju poprzecznego koryta nad obu tarasami zalewowymi,

Bog - szerokość zwierciadła wody w korycie głównym,

Boz = Bozl + Bozp - szerokość zwierciadła wody na obu tarasach zalewowych,

hog = Fog/Bog - średnia głębokość w korycie głównym,

hoz = Foz/Boz - średnia głębokość na terenach zalewowych,

Qog - przepływ w korycie głównym,

Qoz = Qm - Qog - przepływ po terenach zalewowych,

vog = Qog/Fog - średnia prędkość w korycie głównym,

voz = Qoz/Foz - średnia prędkość na terenach zalewowych,

Rys.2.1. Przekrój wielodzielny powyżej mostu

 Rys.2.1. Przekrój wielodzielny powyżej mostu

Do oznaczenia elementów hydraulicznych przekroju zwartego lub całego przekroju wielodzielnego używa się symboli z pojedynczym indeksem Fo, Bo, ho, Qo = Qm, vo.

2.1.4.2. Zabudowany przekrój mostowy

W obliczeniach zabudowanego przekroju mostowego wyróżnia się dwa schematy zależnie od stosowanego schematu obliczeniowego. Schemat "dwuczęściowy" dotyczy przypadku, gdy pod mostem, w części przekroju, nazwanej główną, odbywa się transport rumowiska, natomiast w częściach bocznych dno jest nierozmywalne lub mogą powstać tylko rozmycia lokalne wywołane przekroczeniem prędkości nierozmywających. Schemat ten należy stosować tylko wtedy, gdy koryto niezabudowane jest korytem wielodzielnym. We wszystkich innych przypadkach należy stosować schemat "jednoczęściowy".

Dla przekroju dwuczęściowego (rys.2.2) przed wystąpieniem rozmyć stosuje się oznaczenia:

Fg - pole części przekroju mostowego, w której odbywa się znaczny ruch rumowiska,

Fz = Fzl + Fzp - pole części przekroju mostowego, w której nie ma ruchu rumowiska,

Lg - światło mostu w części Fg przekroju mostowego,

Lz = Lzl + Lzp - światło mostu w części Fz przekroju mostowego,

hg = Fg/Lg - średnia głębokość w części Fg przekroju,

hz = Fz/Lz - średnia głębokość w części Fz przekroju,

Qg - przepływ w części Fg przekroju,

Qz - przepływ w części Fz przekroju,

vg = Qg/Fg - średnia prędkość w części Fg przekroju,

vz = Qz/Fz - średnia prędkość w części Fz przekroju.

 Rys.2.2. Zabudowany przekrój dwuczęściowy

 Rys.2.2. Zabudowany przekrój dwuczęściowy

Dla przekroju jednoczęściowego używa się symboli F, L, h, v bez indeksów.

2.1.4.3. Rzędne charakterystyczne (rys. 2.3):

zm - miarodajna rzędna zwierciadła wody w niezabudowanym przekroju mostowym, odpowiadająca przepływowi miarodajnemu Qm,

zs - rzędna spiętrzonego zwierciadła wody powyżej zabudowanego przekroju mostowego, przy przepływie miarodajnym,

Δz = zs - zm - spiętrzenie wywołane przez most.

Rys.2.3. Rzędne i głębokości charakterystyczne

Rys.2.3. Rzędne i głębokości charakterystyczne

2.2. Światło mostu

2.2.1. Tok obliczeń

Światło mostu należy ustalać drogą prób, polegających na określeniu światła minimalnego, założeniu położenia przyczółków, filarów i ich wymiarów, na obliczeniu przewidywanych rozmyć i spiętrzenia, a następnie ich porównaniu z warunkami określonymi w rozporządzeniu oraz wynikającymi z uzgodnień.

2.2.2. Przypadki obliczeniowe

2.2.2.1. Ruch w korycie niezabudowanym, przy przepływie miarodajnym, jest ruchem spokojnym. Ze względu na różnice w sposobie obliczeń wyróżnia się następujące przypadki:

a) dno w przekroju mostowym jest rozmywalne, ruch rumowiska odbywa się w całej szerokości tego przekroju,

b) dno w przekroju mostowym jest rozmywalne, ruch rumowiska odbywa się tylko na części tego przekroju (na ogół korytem głównym),

c) dno w przekroju mostowym jest nierozmywalne, ruch rumowiska odbywa się nad tym dnem, bez jego naruszenia.

2.2.2.2. Ruch w korycie niezabudowanym, przy przepływie miarodajnym, jest ruchem rwącym. Zaleca się doprowadzenie przepływu do przeprawy i przeprowadzenie go pod mostem uregulowanym korytem, bez jego zwężenia konstrukcją mostu. Podane dalej zasady obliczeń nie dotyczą tego przypadku.

2.2.3. Obliczenia dla przekroju mostowego z dnem rozmywalnym i ruchem rumowiska na całej szerokości przekroju

2.2.3.1. Wymiarowania światła mostu należy dokonać ze względu na przewidywane pogłębienie dna, wyznaczone z warunku zachowania ciągłości ruchu rumowiska w cieku.

Wyjściowymi wielkościami do obliczeń w przypadku ogólnym są: Qog, Bog, hog, vog. Jeżeli ruch rumowiska odbywa się całym przekrojem niezabudowanym, to w obliczeniach stosuje się parametry dla całego przekroju:

Qog = Qm    Bog = Bo,    hog = ho,    vog = vo.

2.2.3.2. Określenie minimalnego światła mostu L polega na założeniu stopnia rozmycia P zgodnie z 2.3.1.1 i obliczeniu:       wzór 2.2.                                                                                                             [2.2]

Przyjmuje się rozmycie koryta proporcjonalnie do pierwotnych głębokości.

Jeśli w przekroju mostowym, powyżej linii przewidywanego rozmycia, leżą warstwy trudno rozmywalne, dla których prędkości nierozmywające vnr (zob. 2.3.1.2) są większe od prędkości w przekroju zabudowanym, należy uznać, że rozmycia nastąpią tylko do tych warstw.

2.2.3.3. Stopień rozmycia koryta pod mostem o założonym świetle L należy obliczać z wzoru:  [2.2]  

wzór 2.3                                                                                                               [2.3]                                                                                                      
2.2.4. Obliczenia dla przekroju mostowego z dnem rozmywalnym i ruchem rumowiska w części przekroju

2.2.4.1. Przekrój mostowy dzieli się na część główną o świetle Lg usytuowaną w części koryta, w której odbywa się ruch rumowiska, poszerzonej ewentualnymi wcięciami, oraz na części boczne o łącznym świetle Lz, w których nie występuje znaczący ruch rumowiska.

Rozmycia dla części głównej przekroju należy obliczać z warunku zachowania ciągłości ruchu rumowiska. W częściach bocznych ewentualne rozmycia należy określać, porównując powstałe tam prędkości z prędkościami nierozmywającymi.

2.2.4.2. Określenie minimalnego światła mostu L polega na obliczeniu przepływu przypadającego na część główną przekroju o świetle Lg, przy jego rozmyciu w stopniu P określonym zgodnie z 2.3.1.1, a następnie doborze światła Lz koniecznego dla przepuszczenia pozostałej części przepływu. Tok postępowania jest następujący:

a) określenie światła Lg w głównej części koryta,

b) obliczenie przepływu przez część przekroju o świetle Lg

wzór 2.4

                                                                                                            [2.4]   

c) obliczenie przepływu przez część przekroju o świetle Lz

 Qz=Qm-Qg                

                                                                                                             [2.5]   

d) obliczenie wartości współczynnika:

wzór 2.6

                                                                                                             [2.6]   

gdzie:

g - przyspieszenie ziemskie,

i - spadek cieku,

B1 = Bo -Lbr przy jednostronnym tarasie zalewowym,

B1 = 0,5 (Bo - Lbr) przy symetrycznych terenach zalewowych;

dla niesymetrycznych terenów zalewowych należy przyjmować pośrednie wartości B1.

Lbr - szerokość przekroju mostowego między przyczółkami,

e) obliczenie wartości przepływu Qozx przypadającego w korycie niezabudowanym na szerokość światła mostu Lz brutto (rys.2.4):

wzór 2.7

                                                                                                          [2.7] 

Rys.2.4. Podział przepływu w przekroju niezabudowanym

 

 

Rys.2.4. Podział przepływu w przekroju niezabudowanym

f) określenie położenia przyczółków w przekroju mostowym.

2.2.4.3. Określenie pogłębienia w przekroju mostowym dla założonych świateł mostu w obu częściach koryta Lg i Lz polega na:

a) wyznaczeniu przepływu Qozx przypadającego w korycie nie zabudowanym na część objętą światłem Lz wraz z szerokością filarów ustawionych w tej części przekroju,

b) określeniu współczynników:wzór 2.8
                                                                                                [2.8]
            
oraz współczynnika f z wzoru [2.6],

c) wyznaczeniu wartości βz = Qoz/Qog jako pierwiastka równania kwadratowego:

wzór 2.9
                                                                                             [2.9]
d) obliczeniu przepływów   Qz = βzQog i Qg = Qm - Qz,
e) obliczeniu średniej głębokości po rozmyciu w korycie głównym z wzoru:

wzór 2.10

                                                                                      [2.10]                                      

f) obliczeniu średniej głębokości po rozmyciu na terenie zalewowym z wzoru:

 wzór 2.11

                                                                                                                  [2.11]
gdzie vnr -prędkość nierozmywająca określona wg 2.3.1.2.

2.2.5. Obliczenia dla przekroju mostowego z dnem nierozmywalnym

2.2.5.1. Dno w przekroju mostowym nie ulegnie pogłębieniu, jeżeli średnia prędkość w tym przekroju będzie nie większa:

- dla naturalnego podłoża - od prędkości nierozmywającej vnr określonej wg 2.3.1.2,

- dla podłoża umocnionego - od prędkości dopuszczalnych vd określonych wg 2.3.1.3.

2.2.5.2. Minimalne światło mostu należy określać z wzoru:

                  
wzór 2.12                                                                                                             [2.12]
                     
gdzie:

h - średnia głębokość w przekroju mostowym,

v - założona średnia prędkość przepływu, nie większa niż:

- prędkość krytyczna wzór 2.12a

- najmniejsza w przekroju prędkość nierozmywająca vnr lub dopuszczalna vd,

μ- współczynnik, który należy przyjmować:

dla mostów jednoprzęsłowych z tabeli 3.5,

dla filarów zaokrąglonych od strony napływu wody wzór 2.12b

dla filarów zaostrzonych od strony napływu wodywzór 2.12c

(we wzorach tych L wyrażone jest w metrach),

jeżeli światło mostu L jest większe niż 100 m, przyjmuje się μ = 0,99,

dla mostów o świetle mniejszym niż 30 m, gdy miarodajnemu przepływowi towarzyszy spływ lodów,

zaleca się zmniejszyć obliczoną wartość μ o 0,05.

2.2.5.3. Średnią prędkość przepływu, dla założonego światła L należy obliczać z wzoru:    wzór 2.13                                                                      

                                                                                                        [2.13]
             

2.3.  Rozmycia dna

2.3.1. Pogłębienie dna w przekroju mostowym

2.3.1.1. Wielkość pogłębienia dna wyraża się przez stopień rozmycia przekroju mostowego P. Jest to stosunek średnich głębokości po rozmyciu i przed rozmyciem dna, obliczonych dla miarodajnej rzędnej zwierciadła wody zm. Dopuszczalne wartości stopnia rozmycia, w zależności od sposobu fundamentowania podpór, podano w tabeli 2.1.

Tabela 2.1. Dopuszczalny stopień rozmycia P

Lp.

Rodzaj fundamentu podpory

Nieopływowy fundament w granicach rozmycia

Półopływowy fundament w granicach rozmycia

1

Masywne fundamenty głębokie, na palach wielkośrednicowych i fundamentowanie bezpośrednio na skałach

1,3

1,4

2

Fundamenty na palach w ściance szczelnej

1,1

1,25

3

Fundamenty na palach bez ścianki szczelnej

1,0

1,1

4

Fundamentowanie bezpośrednio na gruncie

1,0

1,0

Przyjmuje się, że głębokości po rozmyciu są proporcjonalne do pierwotnych głębokości w przekroju, a więc otrzymuje się je przez pomnożenie głębokości w przekroju nierozmytym i stopnia rozmycia P.

2.3.1.2. Średnie prędkości wody, nie powodujące rozmycia podłoża vnr przy głębokości strumienia równej 1 m, podano w tabelach 2.2 i 2.3.

Tabela 2.2. Prędkości nierozmywające vnr dla gruntów niespoistych przy głębokości strumienia równej 1 m

Lp.

Rodzaj gruntu

Średnia średnica ziaren (mm)

Prędkość (m/s)

1

Piaski pylaste

0,005 ÷ 0,05

0,20 ÷ 0,30

2

Piaski drobne

0,05 ÷ 0,25

0,30 ÷ 0,45

3

Piaski średnie

0,25 ÷ 1,00

0,45 ÷ 0,60

4

Piaski grube

1,0 ÷ 2,0

0,60 ÷ 0,70

5

Żwiry drobne

2,0 ÷ 5,0

0,70 ÷ 0,85

6

Żwiry średnie

5,0 ÷ 10,0

0 85 ÷ 1 OS

7

Żwiry grube

10,0 ÷ 15,0

1,05 ÷ 1,20

8

Otoczaki drobne

15,0 ÷ 25,0

1,20 ÷ 1,40

9

Otoczaki średnie

25,0 ÷ 40,0

1,40 ÷ 1,80

10

Otoczaki grube

40,0 ÷ 75,0

1,80 ÷ 2,40

11

Skały słabe

-

2,50 ÷ 3,50

12

Skały twarde

-

3,50 ÷ 5,00

Tabela 2.3. Prędkości nierozmywające vnr (m/s) dla gruntów spoistych przy głębokości strumienia równej 1 m

Lp.

Rodzaj gruntu

Spoistość gruntu

średnio zwięzły

zwięzły

bardzo zwięzły

1

Lessy

0,7

1,0

1,3

2

Gliny, iły

0,8

1,2

1,7

Przy głębokościach różnych od 1 m prędkości odczytane z tabeli należy pomnożyć przez h1/5, gdzie h jest głębokością cieku podaną w metrach.

Dla gruntów spoistych, przy głębokościach wody większych od 3 m, prędkość nierozmywającą przyjmuje się jak dla głębokości równej 3 m.

Dla niejednorodnych gruntów niespoistych za miarodajną do określenia prędkości nierozmywającej przyjmuje się średnią ważoną średnicę cząstek gruntu, obliczoną wg wzoru:

wzór 2.14                   
                                                                                                       [2.14]
                        
gdzie:

di - średnica frakcji i,

pi - udział procentowy frakcji i.

Dla gruntów o dużej nierównomierności uziarnienia, zawierających frakcje od ilastej do kamienistej, za miarodajne prędkości nierozmywające należy przyjmować prędkości odpowiadające średnicy d80%. Jest to średnica ziaren, które wraz z mniejszymi stanowią 80% masy gruntu.

2.3.1.3. Przy przepływie nad dnem umocnionym rozmycie nie nastąpi pod warunkiem nieprzekroczenia prędkości przepływu vd podanych w tabeli 2.4.

Tabela 2.4. Prędkości dopuszczalne w korytach umocnionych vd

Lp.

Rodzaj umocnienia

Prędkość m/s)

1

Darniowanie:

 

- na płask

1,2

- darnina w płotkach wiklinowych

1,8

2

Narzut kamienny bez płotków:

 

- kamień o grubości 7,5 cm

2,4

- kamień o grubości 10 cm

2,7

- kamień o grubości 15 cm

3,3

- kamień o grubości 20 cm

3,9

3

Bruki:

 

- pojedynczy o grubości (15-25) cm na warstwie mchu

2,5 ÷ 3,0

- pojedynczy o grubości (15-25) cm w płotkach

wiklinowych

3,0 ÷ 3,5

- pojedynczy z kamienia łamanego o grubości (20-25) cm

na warstwie tłucznia 10 cm

3,5 ÷ 4,0

- trylinka na warstwie żwiru

3,5

4

Materace faszynowe o grubości 50 cm

3,0

5

Koryta z okładziną:

 

- z kamienia łamanego na zaprawie

5,0 ÷ 6,0

- z betonu

6,0 ÷ 8,0

6

Wzmocnienia tymczasowe:

 

- wyściółka faszynowa o grubości (15-25) cm

1,2

- wyściółka z kiszek faszynowych o grubości (25-30) cm

2,2

- wyściółka kamienna faszynowa

3,3

2.3.2. Rozmycia dna przy filarach mostowych

2.3.2.1. Niezależnie od pogłębienia koryta cieku pod mostem, bezpośrednio przy podporach mostowych powstają rozmycia lokalne (wyboje), mające wpływ na stateczność podpór.

2.3.2.2. Głębokość rozmyć lokalnych zależy od kształtu filara, prędkości w korycie przed mostem, rodzaju gruntu i kierunku napływu wody na filar. Należy ją obliczyć z wzoru:  wzór 2.15                                
                                                                                                    [2.15]                            
gdzie:

hw - głębokość wyboju mierzona od poziomu rozmytego dna cieku przy filarze,

v - średnia prędkość wody w odpowiedniej części przekroju powyżej mostu,

K1 - współczynnik zależny od kształtu filara; jego wartość dla najczęściej występujących kształtów podano w tabeli 2.5.

Tabela 2.5. Schematy wybranych filarów i wartości współczynnika K1
Tabela 2.5
Rys. 2.5. Wartości współczynnika K2

Rys.2.5. Wartości współczynnika K2

a - współczynnik uwzględniający rozkład prędkości w przekroju rzeki:

dla koryta głównego a = 0,6,

dla części przybrzeżnych przekroju i terenów zalewowych a = 1,0,

K3 - współczynnik zależny od stosunku głębokości w korycie rozmytym do szerokości zastępczej filara hr/bz, odczytywany z nomogramu (rys. 2.6)

Rys. 2.6. Wartości współczynnika K3

Rys.2.6. Wartości współczynnika K3

c - wielkość zależna od rodzaju gruntu stanowiącego podłoże cieku:

dla gruntów sypkich  c = 30 d90,

dla gruntów spoistych  c = 6 vnr2/g ,

gdzie:

d90 - średnica charakterystyczna w m,

vnr - prędkość nierozmywająca określona z tabeli 2.3

Filar składający się z dwóch okrągłych elementów (studni, pali) ustawionych jeden za drugim należy traktować jak filar typu C (tabela 2.5). W przypadku innych kształtów filarów niż podane w tej tabeli należy przyjmować wartości współczynnika K1 jak dla najbliższego schematu występującego w tabeli 2.5. lub na podstawie literatury.

2.3.2.3. Obliczoną wg wzoru [2.15] głębokość wyboju hw należy zmniejszyć o 20% w przypadku:

- rzeki o spadku doliny i < 1‰ o i płaskich falach wezbraniowych,

- przekroju mostowego poniżej zbiornika wodnego (jeziora lub zbiornika sztucznego).

2.3.2.4. Jeżeli kształt projektowanego filara odbiega w sposób istotny od kształtów podanych w tabeli 2.5, należy określić wielkość i zasięg rozmycia na podstawie literatury lub badań modelowych.

2.4.  Spiętrzenie przed mostem

2.4.1. Spiętrzenie przy nierozmytym przekroju mostowym

2.4.1.1. Spiętrzenie Δz należy obliczać z wzoru: wzór 2.16                        
                                                                                                         [2.16]                     
w którym:

v - średnia prędkość pod mostem w przekroju nierozmytym ograniczonym miarodajną rzędną zwierciadła wody,

vo- średnia prędkość w przekroju niezabudowanym równa Qm/Fo,

vs - średnia prędkość powyżej mostu, po spiętrzeniu, równa Qm/(Fo+BoΔz),

αo, α - współczynniki Saint-Venanta odpowiednio w przekroju przed i pod mostem obliczone wg 2.4.1.3,

K - współczynnik strat obliczany wg 2.4.1.2.

Wartość Δz określa się metodą kolejnych przybliżeń, przyjmując w pierwszym przybliżeniu wartość w nawiasie równą zeru.

Jeżeli powierzchnia przekroju cieku przed mostem z uwzględnieniem spiętrzenia Δz, określonego w pierwszym przybliżeniu, nie różni się od powierzchni pierwotnej więcej niż o 5%, obliczona wartość spiętrzenia nie wymaga korekty. W przeciwnym przypadku należy obliczyć wartości vo i vs i wprowadzić je do wzoru [2.16].

2.4.1.2. Współczynnik strat K oblicza się z wzoru:
                                                      K = Ko + ΔKf + ΔKe + ΔKφ                 [2.17]
w którym:

Ko - podstawowy współczynnik strat zależny od stopnia zwężenia cieku przez przyczółki i od ich kształtu; jego wartość odczytuje się z wykresu (rys. 2.7) w zależności od wartości współczynnika

                                                                 M = Qs/Qm                            [2.18]

gzie:

Qs - przepływ w części koryta niezabudowanego odpowiadającej powierzchni przekroju mostowego brutto,

Qm - przepływ miarodajny.

Jeżeli odległość między przyczółkami jest większa niż 60 m, to wartość współczynnika Ko odczytuje się z krzywej 1 niezależnie od kształtu przyczółka.

Przy odległości między przyczółkami mniejszej oraz:

- przyczółkach zakończonych stożkami nasypowymi, przyczółkach o skrzydłach pionowych odchylonych o kąt (30÷45)°, współczynnik odczytuje się z krzywej 1,

- przyczółkach o skrzydłach pionowych odchylonych o kąt 60°, współczynnik odczytuje się z krzywej 2,

- przyczółkach o skrzydłach pionowych równoległych do kierunku przepływu, współczynnik odczytuje się z krzywej 3.

 Rys. 2.7. Wartości podstawowego współczynnika strat Ko

Rys.2.7. Wartości podstawowego współczynnika strat Ko

ΔKf  - poprawka uwzględniająca wpływ filarów równa mΔKf'; wartości m oraz ΔKf' określa się z rys. 2.8 w zależności od kształtu filara, wartości współczynnika M oraz wyrażenia Ff/Fbr, w którym Ff jest to pole powierzchni zajętej przez filary, a Fbr - pole powierzchni przekroju ograniczone ścianami przyczółków.

Rys. 2.8. Wartości współczynników m i

Rys.2.8. Wartości współczynników m i ΔKf'

ΔKe - poprawka uwzględniająca wpływ niesymetryczności zwężenia cieku; wartość jej odczytuje się z wykresu na rys. 2.9 w zależności od wartości M oraz wartości
      wzór 2.19
                                                                                                                        [2.19]
gdzie:

Qp i Ql - przepływy w częściach prawej i lewej koryta niezabudowanego, zamkniętych nasypami dojazdowymi.

Rys. 2.9. Wartości współczynnika poprawkowego

Rys.2.9. Wartości współczynnika poprawkowego ΔKe

ΔKφ - poprawka uwzględniająca wpływ ukośnego usytuowania mostu w stosunku do osi cieku; jej wartość określa się z wykresu na rys. 2.10 w zależności od wartości M i kąta skrzyżowania osi mostu z osią cieku φ.

Rys. 2.10. Wartości współczynnika poprawkowego

Rys.2.10. Wartości współczynnika poprawkowego ΔKφ

2.4.1.3. Współczynnik Saint-Venanta dla przekroju przed mostem αo dla przekroju zwartego należy przyjmować równy 1,2. Dla przekroju wielodzielnego należy go obliczać z wzoru:

                              
wzór 2.20                                                                                                         [2.20]
                                    
Oznaczenia we wzorze wg 2.1.4.1.

Współczynnik Saint-Venanta w przekroju pod mostem α należy przyjmować jako równy:

                       α= 1+M(αo-1)                           [2.21]

2.4.2. Spiętrzenie po wystąpieniu rozmycia dna należy obliczyć z wzoru:

                         Δzr = Cr Δz                                [2.22]

w którym:

Δz - spiętrzenia obliczone wg 2.4.1.1,

Cr - współczynnik korekcyjny, zależny od stosunku pola przekroju mostowego przed rozmyciem F do pola tego przekroju po rozmyciu Fr, równy:

                                                            Cr = (F/Fr)8/5                          [2.23]

2.5.  Rzędna spodu konstrukcji mostowe

2.5.1. Minimalną rzędną spodu konstrukcji zk należy wyznaczać z wzoru

                                                        zk = zs + hwt + Δh                        [2.24]

gdzie: zs - rzędna spiętrzonej wody powyżej mostu,

hwt - wysokość fali i spiętrzenia wiatrowego określonego zgodnie z 2.5.2.,

Δh - wolna przestrzeń określona zgodnie z odnośnymi przepisami.

2.5.2. Oddziaływanie wiatru

Spiętrzenie wiatrowe oraz falowanie powierzchni wody należy uwzględniać na ujściowych odcinkach rzek wpadających do morza oraz na odcinkach rzek wpływających do lub wypływających z naturalnych lub sztucznych zbiorników wodnych. Wysokość hwt określającą całkowite oddziaływanie wiatru należy obliczać z wzoru:

                                                          hwt = he + 0,5 hf                          [2.25]

gdzie:

he - wysokość spiętrzenia wiatrowego (eolicznego),

hf - wysokość fali.

Wysokości te zależne są od miarodajnej prędkości wiatru, głębokości wody w zbiorniku lub korycie oraz długości rozbiegu fali. Obliczenia he i hf należy wykonać wg zasad podanych w opracowaniu Centralnego Biura Studiów i Projektów Budownictwa Wodnego "Hydroprojekt" w Warszawie, pt. "Obliczanie falowania na zbiornikach - wytyczne projektowania". Stosując powyższe wytyczne dla obiektów mostowych należy przyjmować miarodajną prędkość wiatru równą 20 m/s oraz wysokość fali o prawdopodobieństwie wystąpienia 1%, czyli hf = h1%.

2.6.  Zasady projektowania wałów kierujących

2.6.1. Części wału kierującego i jego ogólny kształt

Podane dalej zalecenia dotyczą sytuacji, gdy most jest budowany na prostoliniowym odcinku rzeki, a układ przepływu jest w miarę symetryczny. W innych przypadkach należy stosować zalecenia podawane w literaturze przedmiotu.

Wał kierujący (rys. 2.11.) składa się z wału górnego i wału dolnego. Obie te części zakończone są głowicami. Oś wału kierującego górnego jest łukiem eliptycznym, oś wału dolnego zaś - odcinkiem łuku kołowego zakończonego odcinkiem prostym.

Rys. 2.11. Osie wałów kierujących i ich głowie

Rys. 2.11. Osie wałów kierujących i ich głowic

2.6.2. Wyznaczanie osi wału górnego

Długości półosi elipsy: dużej a i małej b, wyznaczających oś wału górnego określone są w zależności od stopnia zwężenia koryta δ.

- dla jednostronnego terenu zalewowego    wzór 2.6.2a

- dla każdego z obustronnych terenów zalewowych wzór 2.6.2b
                          
gdzie:

Ql,p - część przepływu miarodajnego Qm, jaka w warunkach naturalnych przypadała na zamkniętą nasypem część terenu zalewowego (lewą lub prawą),

Qoz l,p - część przepływu miarodajnego, jaka w warunkach naturalnych
przypadała na teren zalewowy (lewy lub prawy),

Qog - część przepływu miarodajnego, jaka w warunkach naturalnych przypadała na koryto główne cieku.

Stosunek długości dużej i małej półosi elipsy K= a/b wyznacza się wg poniższych zależności:

wzór 2.6.2c

Długość krótszej półosi elipsy b określa się z wzoru:

                           b = AB                                     [2.26]

gdzie:

B - szerokość zwierciadła wody brzegowej,

A - parametr zależny od stopnia zwężenia koryta δ wg tabeli 2.6.

Tabela 2.6. Zależność parametru A od stopnia zwężenia koryta

δ

A

δ

A

dwustronne

tereny zalewowe

jednostronne

tereny zalewowe

dwustronne

tereny zalewowe

jednostronne

tereny zalewowe

0,10

0,106

0,112

0,45

0,315

0,481

0,15

0,150

0,170

0,50

0,340

0,533

0,20

0,186

0,222

0,55

0,365

0,584

0,25

0,215

0,275

0,60

0,390

0,635

0,30

0,240

0,327

0,65

0,410

0,680

0,35

0,265

0,378

0,70

0,430

0,725

0,40

0,290

0,429

0,75

0,450

0,770

Dla określonych długości krótszej półosi elipsy b, oraz wartości parametru K, współrzędne osi wału górnego x, y wyznacza się korzystając z tabeli 2.7.

Tabela 2.7. Bezwymiarowe współrzędne osi górnego wału kierującego

K=1,50

K=1,67

K=1,83

K=2,0

x/b

y/b

x/b

y/b

x/b

y/b

x/b

y/b

0,00

0,000

0,00

0,000

0,00

0,000

0,00

0,000

0,25

0,013

0,20

0,010

0,20

0,006

0,20

0,004

0,50

0,059

0,40

0,030

0,40

0,028

0,40

0,020

0,75

0,133

0,60

0,065

0,60

0,058

0,60

0,048

1,00

0,253

0,80

0,118

0,80

0,100

0,80

0,088

1,25

0,448

1,00

0,198

1,00

0,163

1,00

0,135

1,30

0,500

1,20

0,305

1,20

0,244

1,20

0,200

1,35

0,564

1,40

0,454

1,40

0,356

1,40

0,285

1,40

0,641

1,50

0,560

1,60

0,514

1,60

0,400

1,45

0,741

1,60

0,712

1,70

0,629

1,80

0,563

1,48

0,836

1,62

0,751

1,75

0,710

1,90

0,688

1,50

1,000

1,64

0,810

1,78

0,767

1,95

0,776

-

-

1,66

0,890

1,80

0,819

1,98

0,874

-

-

1,67

1,000

1,81

0,852

2,00

1,000

-

-

-

-

1,83

1,000

-

-

2.6.3. Wyznaczanie osi wału dolnego

Oś wału dolnego stanowi odcinek łuku kołowego o środku położonym na osi mostu i promieniu równym podwójnej wartości dużej półosi elipsy (r=2a). Promieniem tym należy zatoczyć łuk od osi drogi o kącie wewnętrznym (7÷8)°, a następnie przedłużyć odcinkiem prostej stycznej tak, aby długość rzutu całego wału dolnego na kierunek prostopadły do osi drogi była równa połowie długości rzutu wału górnego (rys.2.11).

2.6.4. Głowice wału kierującego

Górna i dolna głowica wału kierującego stanowią zakończenia górnego i dolnego wału. Osie głowic mają kształt odcinków łuku kołowego o promieniu r =0,2b odłożonym na prostej normalnej do końcowego punktu łuku elipsy (dla wału górnego) lub do odcinka prostego (dla wału dolnego). Oś głowicy górnej stanowi łuk o kącie wewnętrznym (90÷120)°, dolnej zaś łuk o kącie do 90°.

2.6.5. Inne zalecenia projektowe:

a) rzędna korony wału górnego powinna być wyższa o 0,5 m od rzędnej zwierciadła wody miarodajnej, spiętrzonej przed mostem, natomiast rzędna korony wału dolnego wyższa o 0,5 m od rzędnej zwierciadła wody miarodajnej; szerokość korony wałów powinna wynosić co najmniej 1 m,

b) ubezpieczenia skarp i konstrukcja wałów kierujących i ich głowic powinny być wykonywane jak dla innych budowli regulacyjnych w zależności od ich usytuowania w korycie wielkich wód i od przewidywanych prędkości wody,

c) we wszystkich bardziej złożonych układach topograficznych i hydraulicznych kształty wałów kierujących i ich wymiary należy określić na podstawie hydraulicznych badań modelowych,

d) przyjęte rozwiązania projektowe wałów kierujących należy dowiązać do istniejących lub projektowanych wałów przeciwpowodziowych i uzgodnić z ich projektantem lub służbami eksploatacyjnymi.

3. Obliczenia hydrauliczne przepustów i małych mostów

3.1. Określenia podstawowe i zasady obliczeń

3.1.1. Obliczenia hydrauliczne przepustów i małych mostów obejmują:

- wyznaczenie wymiarów przepustu (przewodu, wlotu i wylotu) lub światła małego mostu,

- określenie wysokości spiętrzenia przed budowlą,

- określenie rozmyć zabudowlą i dobór odpowiednich umocnień.

3.1.2. Oznaczenia

a) dla cieku przed przepustem, po jego spiętrzeniu do projektowanej rzędnej:

Bo - szerokość zwierciadła wody,

Fo - pole przekroju cieku,

vo = Qm/Fo - prędkość wody dopływającej,

H - wzniesienie zwierciadła nad dnem przepustu na jego wlocie,

Ho = H + vo2/2g - wysokość energii strumienia na wlocie do przepustu,

b) dla przepustu:

b - szerokość przewodu przepustu lub łączna szerokość przewodów przepustu wielootworowego,

hp - wysokość przewodu przepustu,

D - średnica przewodu przepustu o przekroju kołowym,

Fp - pole przekroju przewodu przepustu,

Lp - długość przewodu przepustu,

ip - spadek dna przewodu przepustu,

F - pole przekroju strumienia wody w przewodzie przepustu,

v = Qm/F - prędkość wody w przepuście,

hkr - głębokość krytyczna w przepuście,

it - spadek hydrauliczny przy przepływie Qm wypełniającym cały przekrój przewodu przepustu,

c) dla wylotu z przepustu i wypadu:

hwyl - głębokość wody na wylocie z przewodu przepustu,

vwyl - prędkość na wylocie z przewodu przepustu,

hd - wzniesienie zwierciadła wody za przepustem nad dnem wylotu przewodu ,

Bw - szerokość wypadu,

hw - głębokość wody na wypadzie.

3.1.3. Przepusty długie i krótkie

Przepust długi jest to przepust o długości przewodu wzór 3.1.3a a przepust krótki - o długościwzór 3.1.3b W obliczeniach przepustów krótkich nie uwzględnia się strat energii na długości przewodu przepustu.

3.2. Światło przepustów i spiętrzenie przed przepustami

3.2.1. Tok postępowania obejmuje:

a) wybranie rodzaju przepustu: kształtu przekroju przewodu i wlotu do przepustu,

b) ustalenie profilu podłużnego przepustu: długości, rzędnych dna na wlocie i wylocie przepustu,

c) dobranie schematu obliczeniowego (wg 3.2.2),

d) dla założonej wysokości spiętrzenia przed przepustem H, wyznaczenie minimalnych wymiarów przewodu przepustu: średnicy, szerokości lub pola przekroju,

e) założenie wymiarów przepustu i obliczenie rzeczywistej wysokości spiętrzenia,

f) sprawdzenie zgodności dobranego schematu z wynikami obliczeń, w razie potrzeby dobranie innego schematu obliczeniowego i powtórzenie obliczeń od punktu d),

g) obliczenie głębokości i prędkości na wylocie z przepustu,

h) obliczenie głębokości rozmycia za przepustem, porównanie otrzymanych wyników z wartościami dopuszczalnymi,

i) dobranie niezbędnych umocnień koryta za przepustem, biorąc pod uwagę głębokość rozmycia.
Do realizacji wybiera się rozwiązanie zapewniające nieprzekroczenie dopuszczalnego spiętrzenia i prędkości oraz techniczno - ekonomicznie korzystną głębokość zakończenia umocnień.

3.2.2. Przypadki obliczeniowe

3.2.2.1. Dla przepustów nizinnych, na ciekach o spadkach i < 0,02, zaleca się do stosowania następujące podstawowe i najczęściej występujące schematy hydrauliczne (rys.3.1.):

a) przepust o niezatopionych wlocie i wylocie (rys.3.l.a.) spełniający warunki:

- niezatopienia wlotu wzór 3.2.2a [3.1]

- niezatopienia wylotu      wzór 3.2.2b [3.2]

b) przepust o zatopionym wlocie i niezatopionym wylocie prowadzący wodę niepełnym przekrojem (ze swobodnym zwierciadłem wody w przewodzie, rys. 3.1.b), spełniający warunki:

- zatopienia wlotu  H > 1,2 hp  [3.3]

- niezatopienia wylotu  wzór 3.2.2c  [3.4]

c) przepust o zatopionym wlocie i niezatopionym wylocie prowadzący wodę pełnym przekrojem (rys.3.lc), spełniający warunki:

- zatopienia wlotu i przepływu pełnym przekrojem, co wymaga jednoczesnego:

* zastosowania opływowego wlotu,

* głębokości przed przepustem  H > 1,4 hp,  [3.5]

* spadku  ip < it,  [3.6]

- niezatopienia wylotu  hd < 1,1 hp, [3.7]

d) przepust o zatopionych wlocie i wylocie (rys. 3.1.d) prowadzący wodę pełnym przekrojem, spełniający warunki:

- zatopienia wlotu  H > 1,2 hp  [3.8]

- zatopienia wylotu  wzór 3.2.2d [3.9]

Rys. 3.1. Schematy hydrauliczne przepustów

 

Rys.3.1. Schematy hydrauliczne przepustów

Przepusty: a) z niezatopionym wlotem i wylotem, b) z zatopionym wlotem, niezatopionym wylotem, przepływ niepełnym przekrojem, c) z zatopionym wlotem, niezatopionym wylotem, przepływ pełnym przekrojem, d) z zatopionym wlotem i wylotem.

Metody obliczeń dotyczące wymienionych schematów hydraulicznych można wykorzystywać także i do innych przypadków, niewiele się od nich różniących. Nie zaleca się stosowania przepustów, dla których H > 1,2hp i jednocześnie hd > 1,25 hkr. Obliczenia takich przepustów nie są omówione w załączniku.

3.2.2.2. Przepusty na potokach, w których panuje ruch rwący, w przypadku gdy budowa ich jest dopuszczalna, projektować należy tak, aby na doprowadzeniu do nich, w samym przewodzie i na początkowym odcinku odprowadzenia za nim, zachowany był ruch rwący i wykluczona możliwość powstania odskoku hydraulicznego. Jako jedno z możliwych rozwiązań służących temu zaleca się stosowanie łącznie:

- przepustu o dnie wykonanym ze spadkiem zbliżonym do spadku cieku,

- bystrotoku doprowadzającego strumień do przepustu; szerokość bystrotoku nie powinna przekraczać dwukrotnej szerokości zwierciadła wody w przepuście przy przepływie miarodajnym,

- długiego i płynnego przejścia od bystrotoku do wlotu przepustu.

3.2.3. Obliczenia przepustów o niezatopionych wlocie i wylocie (rys. 3.1.a)

3.2.3.1. Dla przepustów krótkich zależność przepływu w przepuście (zdolności przepustowej) Q od wysokości energii Ho strumienia spiętrzonego przed przepustem wyraża wzór:

  wzór 3.10                                                                                 [3.10]

gdzie: bkr - światło przepustu prostokątnego; dla innych przepustów:

                  wzór 3.11    
                                                                                                             [3.11]

hkr i Fkr - głębokość krytyczna i pole przekroju strumienia przy tej głębokości,

m - współczynnik wydatku z tabeli 3.1.

Z wzoru [3.10] można wyznaczyć wstępnie, dla Q = Qm, minimalne światło przepustu bkr.
Wysokość linii energii spiętrzonego strumienia przed wlotem do przepustu Ho wynosi:

              wzór 3.12
                                                                                                             [3.12]
                
Głębokość wody górnej należy wyznaczać drogą prób z równania:         wzór 3.13                                                                                                              [3.13]     
                                                                                                                                   
3.2.3.2. Głębokość wody Hd przed przepustem długim, o długości Lp > 20hp, wyznacza się z wzoru:

   wzór 3.14    [3.14]                          

                                     
gdzie: Hk - głębokość wody przed przepustem określona jak dla przepustu krótkiego wzorami [3.12] i [3.13].

3.2.4. Obliczanie przepustów o zatopionym wlocie, niezatopionym wylocie, częściowo wypełnionych (rys. 3.1.b)

3.2.4.1. Dla przepustów krótkich zależność zdolności przepustowej Q od wysokości energii Ho strumienia spiętrzonego przed przepustem wyraża wzór:

        wzór 3.15                                                                                                         [3.15]

gdzie: μ, ε - współczynniki z tabeli 3.1.
Wysokość energii Ho spiętrzonego strumienia przy przepływie miarodajnym wynosi:

        wzór 3.16   
                                                                                                        [3.16]

      
Wartość H wyznacza się z wzoru [3.13].

3.2.4.2. Przepusty długie, o spadkach dna 0 Ł ip Ł ikr, mogą prowadzić wodę przewodem wypełnionym wodą częściowo lub całkowicie. Dla tego przypadku zaleca się wykonanie obliczeń jak dla przepustu krótkiego wg 3.2.4.1 oraz jak dla przepustu o niezatopionym wylocie, prowadzącego wodę pełnym przekrojem wg 3.2.5. Za miarodajny należy przyjąć schemat mniej korzystny, tzn. dający mniejszą przepustowość lub większą wysokość spiętrzenia.

3.2.5. Obliczanie przepustów o zatopionym wlocie i niezatopionym wylocie, całkowicie wypełnionych wodą (rys. 3.1.c).

Zależność zdolności przepustowej Q od wysokości energii Ho strumienia spiętrzonego przed przepustem wyraża wzór:          wzór 3.17                                                                                                        [3.17]

Współczynnik wydatku μ należy obliczać z wzoru:

wzór 3.18

                                                                                                        [3.18]

gdzie:

ζwl  - współczynnik straty na wlocie o wartościach orientacyjnych:

- dla wlotów kołnierzowych, korytarzowych, portalowych i rozchylonych 0,33,

- dla wlotów podwyższonych i opływowych 0,20,

- dla przewodu wysuniętego z nasypu bez konstrukcji wlotowej 0,60,

ζL - współczynnik strat na długości równy:            wzór 3.19                                                                                                         [3.19]

                     
n - współczynnik szorstkości przewodu przepustu,

Lo - długość obliczeniowa przepustu

                 Lo = Lp - 3,6 hp,

                                                                                                           [3.20]

Rh - promień hydrauliczny,

ε-współczynnik z tabeli 3.1.

Dla wlotu podwyższonego z rozchylonymi skrzydłami przyjmować można:

                 μ = 0,83      ε = 0,85.

Wysokość energii Ho spiętrzonego strumienia przy przepływie miarodajnym wynosi:           wzór 3.21            
                                                                                                          [3.21]

 Wysokość H należy wyznaczać z wzoru [3.13].

3.2.6. Obliczanie przepustów z zatopionym wlotem i zatopionym wylotem oraz przepływem pełnym przekrojem przewodu (rys. 3.1.d).

Zależność zdolności przepustowej Q od wysokości energii Ho strumienia spiętrzonego przed przepustem wyraża wzór:      wzór 3.22                                                                                                         [3.22]

gdzie: μ - współczynnik wydatku wg wzoru [3.18].

Wysokość energii Ho spiętrzonego strumienia o przepływie miarodajnym wynosi:                      
       wzór 3.23                                                                                                          [3.23]

                   

Tabela 3.1. Wartości współczynników m, ε i μ dla niektórych przepustów

Lp.

 

Oznaczenia

współczynnika

Wartości współczynników dla wlotu

Przekrój

poprzeczny

przepustu

korytarzowego,

czołowego ze

stożkami

kołnierzowego

ze skrzydłami ukośnymi przy kącie odchylenia

 

10°

20°

(30-45)°

1

 

m*

0,32

0,315

0,36

0,36

0,36

2

prostokątny

ε

0,74

0,74

0,76

0,78

0,81

3

 

μ

0,62

0,58

0,61

0,64

0,68

4

kołowy

m*

0,31

0,31

0,33

0,33

0,33

5

ε

0,79

0,75

0,79

0,79

0,79

6

μ

0,65

0,62

0,66

0,69

0,70

* Podane w tabeli wartości m dotyczą przypadku pełnego dławienia bocznego, tzn. przypadku gdy Bo ł 6b. Dla przepustów z niepełnym dławieniem bocznym m wyznacza się z wzoru:      wzór 3.24             
                                                                                                            [3.24]   

gdzie:

mt - wartość współczynnika m odczytana z tabeli 3.1.,

Fp' - pole przekroju wlotu przewodu przepustu przy rzędnej zwierciadła wody spiętrzonej.

3.2.7. Przepusty z przewodami o przekroju kołowym

3.2.7.1. Dla przepustów z niezatopionym wylotem (rys.3.1.a, b, c) omówionych w 3.2.3,3.2.4 i 3.2.5 wstępnego doboru średnicy przewodu przepustu D dla przepływu Q = Qm można dokonać korzystając z tabeli 3.2. Podaje ona dla różnych przepływów Q i średnic D wysokości spiętrzonej wody przed przepustem H i prędkości wody w przepuście v. Tabela ta dotyczy przypadku szczególnego:

- przepust krótki, o spadku dna zbliżonym do spadku krytycznego,

- pełne dławienie boczne na wlocie, czyli wzór 3.2.7.1a

- przepust z wlotem prostopadłym, ze współczynnikami: m = 0,31, ε = 0,79, μ = 0,65,

- pomijalnie mała prędkość dopływowa vo, czyli Ho = H.

Dla innych przypadków odczytane wartości mają charakter orientacyjny.

3.2.7.2. Parametry ruchu krytycznego hkr, bkr i Fkr obliczyć można korzystając z tabeli 3.3. Wartości względne tych parametrów odczytuje się w funkcji parametru pomocniczego:       wzór 3.25         
                                                                                                        [3.25]

3.2.7.3. Dla przepustów całkowicie wypełnionych wodą (rys.3.1.c i d) omówionych w 3.2.5 i 3.2.6.:

- wartość współczynnika ζwl zależy od geometrii wlotu; należy ją przyjmować z literatury lub w przybliżeniu wg 3.2.5,

- wartość współczynnika ζL jest równa         wzór 3.26          
                                                                                         [3.26]

można ją również obliczyć z wzoru  wzór 3.27                         
                                                                                          [3.27]
                            

przyjmując λ = 0,025÷0,03 zależnie od szorstkości przewodu przepustu.

Tabela 3.2. Orientacyjne zdolności przepustowe, głębokości spiętrzonej wody i prędkości przepływu dla przepustów o kołowym przekroju przewodu

Q (m3/s)

D (m)

0,8

1,0

1,2

1,4

 

H (m)

v (m/s)

H (m)

v (m/s)

H (m)

v (m/s)

H (m)

v (m/s)

0,4

0,60

1,69

0,55

1,60

0,52

1,53

0,50

1,49

0,6

0,76

1,94

0,69

1,80

0,65

1,74

0,62

1,68

0,8

0,91

2,18

0,81

1,98

0,76

1,88

0,72

1,82

1,0

1,10

2,42

0,93

2,14

0,86

2,01

0,81

1,93

1,2

1,32

2,69

1,03

2,30

0,95

2,14

0,90

2,05

1,4

1,57

3,00

1,14

2,43

1,04

2,26

0,98

2,15

1,6

1,85

3,33

1,29

2,60

1,13

2,37

1,05

2,24

1,8

2,18

3,67

1,43

2,76

1,21

2,47

1,12

2,33

2,0

-

-

1,57

2,92

1,29

2,58

1,19

2,41

2,5

-

-

2,01

3,38

1,54

2,84

1,36

2,61

3,0

-

-

2,55

3,91

1,80

3,12

1,52

2,81

3,5

-

-

-

-

2,10

3,42

1,68

3,00

4,0

-

-

-

-

2,46

3,75

1,92

3,20

4,5

-

-

 

-

-

-

2,14

3,40

5,0

-

-

-

-

-

-

2,38

3,63

Tabela 3.3. Parametry ruchu krytycznego w przewodach o przekroju kołowym

WQ

hkr/D

bkr/D

Fkr/D

WQ

hkr/D

bkr/D

Fkr/D

0,0107

0,100

0,4088

0,0409

0,2952

0,550

0,8048

0,4426

0,0166

0,125

0,4533

0,0567

0,3214

0,575

0,8129

0,4674

0,0238

0,150

0,4925

0,0739

0,3487

0,600

0,8200

0,4920

0,0322

0,175

0,5275

0,0923

0,3771

0,625

0,8262

0,5164

0,0418

0,200

0,5591

0,1118

0,4068

0,650

0,8314

0,5404

0,0526

0,225

0,5879

0,1323

0,4377

0,675

0,8356

0,5640

0,0647

0,250

0,6142

0,1536

0,4700

0,700

0,8389

0,5872

0,0778

0,275

0,6383

0,1755

0,5040

0,725

0,8412

0,6099

0,0921

0,300

0,6606

0,1982

0,5397

0,750

0,8425

0,6319

0,1076

0,325

0,6810

0,2213

0,5776

0,775

0,8427

0,6531

0,1241

0,350

0,6999

0,2450

0,6181

0,800

0,8420

0,6736

0,1418

0,375

0,7174

0,2690

0,6619

0,825

0,8401

0,6931

0,1605

0,400

0,7334

0,2934

0,7102

0,850

0,8371

0,7115

0,1803

0,425

0,7482

0,3180

0,7649

0,875

0,8328

0,7287

0,2012

0,450

0,7617

0,3428

0,8294

0,900

0,8272

0,7445

0,2231

0,475

0,7741

0,3677

0,9104

0,925

0,8201

0,7586

0,2461

0,500

0,7854

0,3927

1,0248

0,950

0,8113

0,7707

0,2701

0,525

0,7956

0,4177

1,2332

0,975

0,8002

0,7802

3.3. Obliczenia stanowiska dolnego

3.3.1. Cel i zakres obliczeń

Obliczenia mają na celu zaprojektowanie dolnego stanowiska budowli w sposób zapobiegający jej zniszczeniu wskutek podmycia fundamentów. Zakres analiz i obliczeń obejmuje:

- wymiary i kształt wylotu,

- wymiary umocnień koryta w dolnym stanowisku,

- głębokość rozmyć,

- zaprojektowanie umocnień koryta.

3.3.2. Głębokość i prędkość na wylocie z przewodu przepustu

3.3.2.1. Głębokości wody hwyl w przekroju wylotowym przewodu przepustu, potrzebne do oceny warunków przepływu za budowlą, można przyjmować wg tabeli 3.4.

3.3.2.2. Prędkości wody w przekroju wylotowym przewodu przepustu należy określać z wzoru:           wzór 3.28            
                                                                                                       [3.28]                          

gdzie:

Fwyl - pole przekroju strumienia na wylocie odpowiadające napełnieniu hwyl.

3.3.3. Ukształtowanie wypadu

Odpowiednio ukształtowany i umocniony odcinek koryta poniżej wylotu, nazywany wypadem, ma na celu rozprowadzenie przepływu na większą szerokość i zmniejszenie głębokości rozmyć koryta. Podane dalej zalecenia ograniczają się tylko do konstrukcji wypadu i nie obejmują sposobów kształtowania przejść z wypadu w koryto naturalne.

Wypad wymaga umocnienia, gdy vwyl > 1,2 vnr. Prędkość nierozmywającą vnr należy przyjmować wg 2.3.1.2.

Wypad powinien być ukształtowany względem osi przewodu przepustu tak, aby strumień rozszerzał się symetrycznie z szerokości wylotu bwyl (rys.3.2) do szerokości koryta umocnionego Bw, na długości zależnej od warunków hydraulicznych w dolnym stanowisku budowli.

Tabela 3.4. Głębokości w przekroju wylotowym przepustu

Lp.

Warunki przepływu w

przewodzie przepustu

Warunki wypływu na

wylocie

Spadek dna

przepustu ip

Głębokość na

wylocie hwyl

1

Przepływ niepełnym

nie zatopiony

< ikr

(0,7 ÷ 0,8) hkr

2

przekrojem (o swobodnym

ł ikr

(0,7 ÷ 1,0) ho*

3

zwierciadle wody

zatopiony

< ikr

hd

4

w przewodzie)

ł ikr

(0,7 ÷ 1,0) ho*

5

Przepływ pełnym przekrojem (pod

nie zatopiony

-

0,85 hp

6

ciśnieniem)

zatopiony

-

hp

gdzie:

ho - głębokość w ruchu jednostajnym w przewodzie,

* - za głębokość bezpieczną zaleca się przyjmować hwyl = 0,7ho

Rys. 3.2 Schemat wypadu i jego umocnień

Rys.3.2. Schemat wypadu i jego umocnień

Jeśli wypad ma charakter umocnionej powierzchni, a przekrój poprzeczny koryta cieku jest bardzo mały lub koryto nie jest wykształcone, zaleca się formowanie wypadu w postaci prostokątnej powierzchni umocnionej o wymiarach w planie Lu x Bw.

We wszystkich przypadkach, gdy koryto wypadu przechodzi w ukształtowane koryto cieku, np. rowu, zaleca się stosowanie prostoliniowego w planie rozszerzenia wypadu.

Podane dalej zalecenia dotyczą przypadków, gdy uskok dna na końcu wylotu przepustu p nie przekracza 0,2 m. Gdy uskok ten jest większy, w obliczeniach wypadu należy uwzględnić rzeczywistą wysokość energii strumienia wody spadającego na płytę wypadu.

Kąt β odchylenia ścian wypadu od jego osi (rys.3.2) należy określać:

- dla ruchu rwącego w korycie odpływowym z wzoru:

      wzór 3.29                
                                                                                                          [3.29]                    

gdzie:

Frwyl = (v2wyl)/(ghwyl) - liczba Froude'a w przekroju wylotowym

- dla ruchu spokojnego w tym korycie z wykresu Šerenkova na rys. 3.3

gdzie: Frd = (v2dl)/(gh) - liczba Froude'a w przekroju koryta odpływowego, za wypadem.

Rys. 3.3 Wykres

Rys.3.3. Wykres Śerenkova do określania kąta β w stopniach

Wartości hwyl i vwyl należy określać zgodnie z 3.3.2.1 i 3.3.2.2, a wartość średniej głębokości wody h i prędkości vd wyznaczać z warunków przepływu w korycie odpływowym przy przepływie miarodajnym. Jeśli na wylocie przepustu występuje uskok dna, to przy obliczeniach głębokość odmierza się od dna koryta lub powierzchni umocnionej.

Po określeniu kąta β rozszerzenia ścian wylotu przepustu lub umocnionego koryta za małym mostem należy obliczyć długość wypadu Lw, na którym następuje całkowite rozszerzenie się strumienia:     wzór 3.30                                                                                                       [3.30] 

w którym za Bw należy podstawiać szerokość umocnień na wypadzie równą:

- szerokości koryta wypadu (dno i skarpy umocnione) równej (2÷3) świateł małego mostu lub (3÷5) świateł przepustu,

- szerokości umocnionej powierzchni traktowanej jako szerokość wypadu, gdy dolina cieku jest płaska i szeroka, zatapiana w czasie przejścia przepływu miarodajnego, a koryto cieku niewykształcone lub bardzo małe.

3.3.4. Ocena warunków hydraulicznych poniżej wylotu.

Warunki przepływu w dolnym stanowisku budowli kształtują się pod wpływem głębokości i prędkości przepływu w przekroju wylotu i w korycie odpływowym. Głębokość hm w dolnym stanowisku budowli określa się jako różnicę rzędnej zwierciadła wody odpowiadającej przepływowi miarodajnemu i rzędnej dna wypadu (dna koryta poniżej wylotu).

W celu ustalenia warunków hydraulicznych na wypadzie, w przypadku ruchu spokojnego w korycie odpływowym, należy porównać hwyl z głębokością hkr w przewodzie przepustu.

Jeżeli hwyl < hkr, to w obrębie stanowiska dolnego wystąpi odskok hydrauliczny i wymagane jest specjalne ukształtowanie odcinka koryta - wypadu.

Jeżeli wzór 3.3.4d , to na wylocie z przepustu odskok hydrauliczny nie wystąpi i wystarczy wtedy umocnienie dna odpowiednie dla prędkości wylotowej.

W przypadku wystąpienia odskoku należy obliczyć:

- głębokość sprzężoną z głębokością na wylocie:   wzór 3.31                                                                                                            [3.31]    
                          

- głębokość strumienia w ruchu rwącym, w przekroju poprzecznym na końcu rozszerzenia wypadu hw, z równania:     wzór 3.32       
                                                                                                          [3.32]           

gdzie:

Bw - szerokość umocnień na wypadzie dobrana wg 3.3.3,

p  - wzniesienie dna przepustu na wylocie nad poziomem płyty dna wypadu;

- głębokość strumienia sprzężoną z głębokością hw z równania:    wzór 3.33            
                                                                                                          [3.33]             

Porównanie wartości obliczonych głębokości pozwala zakwalifikować rozpatrywaną sytuację do jednego z następujących przypadków:

a) wzór 3.3.4a- przejście z ruchu rwącego w przewodzie w ruch spokojny w korycie odbywa się w formie odskoku zatapiającego strumień w przekroju wylotowym budowli,

b) wzór 3.3.4b - odskok powstaje na długości rozszerzającego się wypadu lub w jego końcowym przekroju,

c) h2w > hm - odskok jest odsunięty, co oznacza, że powstaje on w korycie, poniżej rozszerzonego wypadu

gdzie:

hm = hd +p - głębokość w kanale odpływowym, odpowiadająca rzędnej miarodajnej zm.

3.3.5. Umocnienia wypadu

Koryto za wylotem przepustu lub małego mostu powinno być umocnione, a długość umocnień Lu powinna spełniać następujące warunki:

-wzór 3.3.5a gdzie Lw - długość wypadu określona wg 3.3.3.,

- Lu = (2÷3)D lub (2÷3)b; D - średnica przewodu kołowego, b - szerokość otworu prostokątnego.

Typ umocnienia należy dobierać w zależności od prędkości obliczeniowej vobl, której wartość zaleca się przyjmować jako równą 1,5 vwyl i powinno być ono układane na filtrze odwrotnym.

Zaleca się stosować na końcu umocnień pionowy lub nachylony element ochronny (rys.3.4), zagłębiony na wzór 3.3.5b, gdzie: Δhr - głębokość rozmycia obliczona dla występującego w dolnym stanowisku rodzaju ruchu wg 3.3.6.

3.3.6. Głębokość rozmycia

Do zaprojektowania głębokości założenia elementu zabezpieczającego na końcu umocnień potrzebna jest znajomość głębokości rozmycia koryta. Teoretyczną głębokość rozmycia należy obliczać w zależności od lokalizacji odskoku zgodnie z przypadkami podanymi w 3.3.4:

- w przypadku a), gdy odskok zatapia wylot budowli:           wzór 3.34        
                                                                                                          [3.34]                    

- w przypadku b), gdy odskok powstaje na rozszerzającym się wypadzie:

               Δhr = 1,85 h2w - hd                                   [3.35]

- w przypadku c), gdy odskok powstaje poza wypadem:

               Δhr = 1,5 hd                                             [3.36]

Rzeczywistą maksymalną głębokość rozmycia oblicza się z wzoru:

               Δhrmax = kΔhr                                          [3.37]

Współczynnik redukcyjny k należy przyjmować z przedziału (0,6÷0,8), przy czym wartości mniejsze odpowiadają małym zlewniom, w których wezbrania są krótkotrwałe.

Jeśli obliczona głębokość rozmyć przekracza 2 m, należy na wylocie budowli zaprojektować urządzenie do rozpraszania energii (nieckę, próg, szykany itp.) zgodnie z zasadami projektowania wypadów budowli piętrzących lub zastąpić przepust małym mostem.

 Rys. 3.4. Typy umocnień

Rys.3.4. Typy umocnień poniżej przepustów i małych mostów: 1 - pryzma kamieni, 2 - narzut, bruk, płyty lub inne umocnienia dna, 3 - element kończący umocnienie.

3.4. Światło małego mostu z dnem umocnionym

3.4.1. Przypadki obliczeniowe

W korycie cieku może panować ruch rwący (podkrytyczny) lub spokojny (nadkrytyczny). Metody obliczeń podane dalej nie obejmują przypadku, gdy mały most powoduje przejście z ruchu rwącego w spokojny powyżej obiektu. Zasady rozwiązań pozwalających na uniknięcie zmiany rodzaju ruchu przed mostem podane są w p.3.2.2.2.

Dla małego mostu zbudowanego na cieku, w którym panuje ruch spokojny, mogą wystąpić dwa przypadki różniące się sposobem obliczeń. Kryterium podziału stanowi warunek:

                   NH > hd                                             [3.38]

gdzie:

N - współczynnik zależny od kształtów przyczółków, dobierany z tabeli 3.5,

H- głębokość wody spiętrzonej przed mostem równa różnicy rzędnej zwierciadła wody spiętrzonej zs i rzędnej umocnionego dna pod mostem,

hd - głębokość wody poniżej mostu równa różnicy rzędnej zwierciadła wody i rzędnej umocnionego dna pod mostem.

Jeżeli warunek [3.38] jest spełniony, wytwarza się spiętrzenie przed mostem, głębokość pod mostem maleje do głębokości krytycznej, a za mostem powstaje niebezpieczeństwo silnych rozmyć związanych z przejściem do ruchu spokojnego.

Jeżeli warunek [3.38] nie jest spełniony, przepływ w przekroju mostowym nie zmienia charakteru (ruch spokojny pozostaje spokojnym, a rwący - rwącym).

3.4.2. Wyznaczanie minimalnego światła mostu dla założonego spiętrzenia przed mostem
Po ustaleniu wysokości wzniesienia spiętrzonej wody nad umocnionym dnem pod mostem H, należy obliczyć prędkość w przekroju przed mostem po spiętrzeniu vs oraz wysokość energii przed mostem Ho = H + vs2/2g.

Dla wybranego rodzaju przyczółków należy dobrać z tabeli 3.5 wartość współczynnika N i sprawdzić warunek [3.38].

Jeżeli jest on spełniony, to minimalne światło mostu L należy obliczać ze wzoru:                        
                      wzór 3.39                                                                                                       [3.39]                 

Jeżeli warunek [3.38] nie jest spełniony, to minimalne światło mostu L jest równe:                           
                  wzór 3.40                                                                                                         [3.40]                     

Wartości współczynników m i μ dobiera się z tabeli 3.5.

3.4.3. Wyznaczanie minimalnego światła mostu dla założonej prędkości pod mostem.
Prędkość dopuszczalną pod mostem v dobiera się w zależności od odporności podłoża na rozmycia (vnr wg 2.3.1.2.) lub zastosowanych umocnień (vd wg 2.3.1.3.).

Dla przypadku spełnienia warunku [3.38] minimalne światło mostu należy obliczać z wzoru:                      
               wzór 3.41                                                                                                         [3.41]                         

Jeżeli warunek [3.38] nie jest spełniony, to minimalne światło mostu równe jest:                           
                  wzór 3.42                                                                                                         [3.42]                    

Ho we wzorze [3.42] oblicza się wstępnie dla warunków przepływu bez spiętrzenia.

Przed przyjęciem światła mostu nie jest możliwe określenie wartości Ho i H, zatem warunek [3.38] nie może być więc sprawdzony. Należy więc obliczyć L wzorem [3.41], następnie określić H dla tego przypadku i sprawdzić warunek [3.38]. Jeżeli warunek ten nie jest spełniony, obliczenia należy wykonać wzorem [3.42].

3.4.4. Obliczanie głębokości wody spiętrzonej H przed mostem o przyjętym świetle L Jeżeli warunek [3.38] jest spełniony, to:               
                  wzór 3.43                                                                                                        [3.43]

Ze względu na zależność vs od głębokości H, obliczenie należy prowadzić metodą iteracyjną, przyjmując w pierwszym przybliżeniu vs równe prędkości w przekroju bez spiętrzenia vo.
Prędkość przepływu w przekroju mostowym należy obliczać z wzoru:                   
                      wzór 3.44                                                                                                           [3.44]            

gdzie:

k - współczynnik dobrany z tabeli 3.5.

Jeżeli warunek [3.38] nie jest spełniony, spiętrzenie przed mostem jest niewielkie i może być określone wg 2.4.

3.4.5. Rozmycia za odcinkiem umocnionego dna oraz zasady kształtowania części wylotowej (wypadu) dla małego mostu przyjmuje się wg 3.3.

Tabela 3.5. Współczynniki dla małych mostów

Lp.

Rodzaj przyczółków

μ

m

N

k

1

ze skrzydłami krzywoliniowymi

0,93

0,36

0,78

0,54

2

z korpusem wtopionym w nasyp

0,91

0,35

0,80

0,52

3

ze skrzydłami ukośnymi

0,88

0,34

0,81

0,49

4

ze skrzydłami równoległymi do osi drogi

0,86

0,33

0,83

0,47

5

ze skrzydłami prostopadłymi do osi drogi

0,83

0,32

0,84

0,45

ZAŁĄCZNIK Nr  2
KLASY OBCIĄŻEŃ TABOREM SAMOCHODOWYM OBIEKTÓW INŻYNIERSKICH

1. Klasy obciążeń taborem samochodowym obiektów inżynierskich zależne od klasy drogi określa tabela:

Klasa drogi

Klasa obciążenia taborem samochodowym według PN-85/S-10030

A, S, GP, G

A

Z, L

co najmniej B

D

co najmniej C

2. Obiekty inżynierskie usytuowane w ciągach dróg krajowych, stanowiących część europejskiej infrastruktury drogowej, lub dróg o znaczeniu obronnym powinny być zaprojektowane:

1) nowo budowane - na klasę obciążenia A,

2) odbudowywane, rozbudowywane i przebudowywane - na klasę obciążenia co najmniej B.

3. Pomosty obiektów mostowych, o których mowa w ust. 2, powinny być zaprojektowane:

1) na klasę obciążenia A - w obiektach nowo budowanych oraz odbudowywanych, rozbudowywanych i przebudowywanych,

2) na obciążenie pojazdem specjalnym według załącznika nr 3 do rozporządzenia, ze współczynnikiem obciążenia γf = 1,35, w obiektach:

a) nowo budowanych - klasy 150,

b) odbudowywanych, rozbudowywanych i przebudowywanych - co najmniej klasy 100.

4. Do obliczeń sprawdzających konstrukcje nośne składanych obiektów mostowych powinny być przyjęte pionowe obciążenia taborem samochodowym klasy B ze współczynnikami jak dla układu wyjątkowego i klasy C ze współczynnikami jak dla układu podstawowego.

ZAŁĄCZNIK Nr  3
POJAZDY SPECJALNE WEDŁUG UMOWY STANDARYZACYJNEJ NATO (STANAG 2021)

Rys. 1 Załącznik 3

Uwaga: wymiary podano w metrach.

2. Pojazd specjalny - klasa 100

Rys. 2 Załącznik 3

ZAŁĄCZNIK Nr  4 
  OZNAKOWANIE WYJŚĆ AWARYJNYCH I DRÓG EWAKUACYJNYCH

1. Znaki wskazujące "Wyjścia awaryjne" powinny być znakami G zgodnymi z Konwencją Wiedeńską.

Rys. 1 Załącznik 4

2. Do oznakowania na ścianach bocznych drogi ewakuacyjnej do najbliższych wyjść należy stosować znaki według podanego poniżej przykładu.

Rys. 2 Załącznik 4

3. Do oznakowania pozostałych dróg ewakuacyjnych należy stosować znaki bezpieczeństwa zgodne z Polskimi Normami dotyczącymi znaków bezpieczeństwa.

 

  • Autor: Opracowano w Odbiory.pl
  • czwartek, 07 lipiec 2016

Materiały zamieszczone na stronie www.odbiory.pl nie są źródłem prawa. Źródłem prawa na terenie Rzeczypospolitej Polskiej są uprawnione do tego instytucje na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. "O ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych" (Dz.U. 2000 r. Nr 62, poz. 718, tekst jednolity Dz.U. 2011.197.1172), akty prawne ogłaszane i wydawane w Dzienniku Ustaw i Monitorze Polskim. Dokładamy starań, aby informacje w www.odbiory.pl zamieszczane były systematycznie, żeby były rzetelne i kompletne. Nie ponosimy odpowiedzialności za skutki działań podjętych w oparciu o informacje publikowane w www.odbiory.pl w sieci Internet. Materiały na stronie www.odbiory.pl mogą być traktowana jedynie jako materiał informacyjny i pomocniczy. Poniżej linki do urzędowych dokumentów. 

         

 

Kalendarium - wybrane zmiany przepisów wchodzące w życie w maju 2016

1. 01 maja 2016  Dz.U.2015.520 z dnia 2015.04.14 USTAWA z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne
2. 01 maja 2016  Dz.U.2013.707 z dnia 2013.06.21 USTAWA z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
3. 01 maja 2016  Dz.U.2016.380 z dnia 2016.03.22 USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
4. 07 maja 2016  Dz.U.2015.1816 z dnia 2015.11.06 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju w sprawie użycie lasera lub światła z innych źródeł w strefach przestrzeni powietrznej. 
5. 19 maja 2016  Dz.U.2012.1059 z dnia 2012.09.25 USTAWA z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne
6. 19 maja 2016  Dz.U.2011.135.789 z dnia 2011.06.30 USTAWA z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących
7.  20 maja 2016  Dz.U.2006.90.631 z dnia 2006.05.31 USTAWA z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Kalendarium - wybrane zmiany przepisów wchodzące w życie w kwietniu 2016

1. 16 kwietnia 2016 r. Dz.U.2015.1626 z dnia 2015.10.15 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI z dnia 29 września 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów, w których są świadczone usługi hotelarskie Tekst jednolity rozporządzenia

Kalendarium - wybrane zmiany przepisów wchodzące w życie w marcu 2016

1.  15 marca 2016 r. Dz.U.2016.252 z dnia 2016.02.29 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 9 lutego 2016 r. W sprawie wzorów tablic umieszczanych w pasie drogi granicznej oraz sposobu ich utrzymywania przez właściwych miejscowo komendantów oddziałów Straży Granicznej
2.  18 marca 2016 r. Dz.U.2016.183 z dnia 2016.02.16 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 13 listopada 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane niebędące budynkami, służące obronności Państwa oraz ich usytuowanie

Copyright 2015 Odbiory.pl - All rights reserved. Kopiowanie materiałów bez zezwolenia zabronione. Kontakt z Odbiory.pl dostępny pocztą elektroniczną na adresem mailowym biuro@odbiory.pl lub pod numerem +48 502 089 166

Odbiory.pl

Wchodząc na strony www.odbiory.pl wyrażają Państwo zgodę na umieszczanie na komputerze danych w postaci plików tzw. cookies, Pozwali to nam na automatyczne rozpoznanie Państwa komputera podczas następnego wejścia na strony www.odbiory.pl. Pliki cookies pozwolą przykładowo zachować hasło lub wygląd witryny zgodny z upodobaniami bez konieczności dokonywania czynności od początku każdorazowo. Pliki cookies mogą też być wykorzystywane przez współpracujących z nami reklamodawców, a także przez narzędzie Google Analytics, które jest przez nas wykorzystywane do zbierania statystyk. W przypadku braku zgody z Państwa strony na otrzymywanie cookies a chęci korzystania ze stron www.odbiory.pl należy zmienić konfigurację przeglądarki internetowej w taki sposób by blokowała lub usuwała pliki tego typu, lub ostrzegała za każdym razem przed ich zapisaniem. Możesz w każdej chwili zmienić ustawienia swojej przeglądarki. Przeczytaj, jak wyłączyć pliki cookie i nie tylko »